မိတၴီလာ(ေျမာက္) ကန္ ျပန္လည္ျပဳျပင္တူးေဖာ္မႈလုပ္ငန္းကာလ ႏွစ္လႏွင့္ အၿပီးေဆာင္ရြက္မည္

မိတၴီလာကန္၏ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္ သွ်ိသွ်ားပင္မ်ား ဝန္းရံေပါက္ေရာက္ေနခဲ့သျဖင့္ ေရွးအခါက သွ်ိသွ်ားကန္ဟု ေခၚခဲ့သည္။

အေနာ္ရထာမင္းေစာလက္ထက္တြင္ သွ်ိသွ်ားကန္ေရသည္ ပုပၸားေတာင္ႏွင့္ စပ္ျခင္း၊ ထိျခင္း ရွိ မရွိကို ျမင္းသည္ ေက်ာ္တစ္ဦးအား သြားေရာက္ၾကည့္႐ႈေစရာ ပုပၸားေတာင္ႏွင့္ ထိျခင္း၊ စပ္ျခင္း မရွိေၾကာင္း ကို''မထိလာ''ပါဟု ေလွ်ာက္တင္ေျဖၾကားခဲ့သည္ကို အစြဲျပဳ၍ ကန္ေတာ္ကို ''မထိလာကန္''ဟု ေခၚတြင္ ေစခဲ့ရာမွ ကာလေရြ႕လာေသာ အခါ မိတၴီလာကန္ဟု ေခၚတြင္လာခဲ့ေၾကာင္း ေလ့လာသိရွိရသည္။

မိတၴီလာကန္သည္ မႏၲေလး တိုင္းေဒသႀကီး မိတၴီလာၿမိဳ႕နယ္တြင္ တည္ရွိသည္။ ''ေရမွာစစ္ကိုင္း၊ လႈိင္းမွာ ပခန္းငယ္၊ လယ္မွာ ေတာင္တြင္း၊ စပါးမွာ ရမည္းသင္း၊ အင္းမွာေတာင္သမန္၊ ကန္မွာ မိတၴီလာ''ဟု ဆို႐ိုးစကားရွိသည္ ႏွင့္အညီ မိတၴီလာကန္ကိုအစြဲျပဳ၍ မိတၴီလာၿမိဳ႕ ျဖစ္ေပၚထင္ရွားလာ ခဲ့ေၾကာင္း ေလ့လာသိရွိရသည္။

မိတၴီလာကန္၏ အဓိကေရဝင္ ေခ်ာင္းမမွာ မုန္တိုင္ေခ်ာင္းျဖစ္ သည္။ မိတၴီလာကန္သည္ အလ်ား ခုနစ္မိုင္၊ အနံ တစ္မိုင္ခြဲရွိ၍ ကန္ ႏွစ္ကန္ကို ေပါင္းစပ္ဖြဲ႕စည္းထား သျဖင့္ ေတာင္ကန္၊ ေျမာက္ကန္ဟု ေခၚေလ့ရွိေသာ္လည္း ကန္ေရမွာ တစ္ဆက္တစ္စပ္တည္းျဖစ္သည္။ သဘာဝအေလ်ာက္ ျဖစ္ေပၚလ်က္ ရွိေသာ ေခ်ာင္း႐ိုး၊ ေျမာင္း႐ိုးမ်ားကို ေရွးျမန္မာမ်ားက ေျမသားတမံ ဆယ္ဖို႔၍ တားဆီးပိတ္ဆို႔ထား ေသာ ကန္ျဖစ္သည္။

မိတၴီလာကန္ေရကို ၿမိဳ႕ေနလူထု အတြက္ ေသာက္သုံးေရႏွင့္ စိုက္ပ်ိဳး ေရးအတြက္ အဓိကအားထားခဲ့ရ သည္။ မိတၴီလာကန္တည္ေဆာက္ခဲ့ သည္မွာ ႏွစ္ကာလရာစုႏွစ္မ်ားစြာ ၾကာျမင့္ခဲ့ၿပီျဖစ္ရာ သဲ၊ ႏုန္းမ်ား ပို႔ခ်မႈတို႔ေၾကာင့္ ကန္တိမ္ေကာလာ ခဲ့၍ ၿမိဳ႕သူ၊ ၿမိဳ႕သားမ်ား ေသာက္သုံး ေရႏွင့္ သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ စိမ္း လန္းစိုျပည္ေရးအတြက္ သမိုင္းဝင္ မိတၴီလာကန္ ျပန္လည္တူးေဖာ္ျခင္း လုပ္ငန္းကို ႏွစ္လအတြင္းၿပီးစီး ေအာင္ ေဆာင္ရြက္သြားမည္ဟု သိရသည့္အတြက္ ဆည္ေျမာင္းဦးစီး ဌာန ဒုတိယ ညႊန္ၾကားေရးမွဴး(ၿမိဳ႕ျပ) ဦးခင္ေဇာ္ အား သြားေရာက္ ေတြ႕ဆုံ ေမးျမန္းခဲ့သည္မ်ားကို ေဖာ္ျပအပ္ ပါသည္။

ေမး။ ။ ဘယ္လိုအေၾကာင္းအရာ

ေတြက မိတၴီလာကန္ကို တိမ္ေကာေစရတာပါလဲ။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာကန္ႀကီးဟာ ေရွး

ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ကလိယုဂ္ သကၠရာဇ္ႏွစ္ေတြကတည္းက စတင္ တည္ေဆာက္ ဆယ္ဖို႔ခဲ့တယ္လို႔ သိရပါတယ္။ ေရွးမင္းအဆက္ဆက္ ဆယ္ဖို႔ ျပဳျပင္ခဲ့ၾကေပမယ့္ ေနာက္ ဆုံး(၁၇)ႀကိမ္ေျမာက္ ဆယ္ဖို႔ျပဳျပင္ ခဲ့တဲ့ မင္းတုန္းမင္းတရားႀကီး လက္ထက္ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၁၅ဝ ေက်ာ္ သကၠရာဇ္ ၁၂၁၈ ခုႏွစ္က ဆယ္ဖို႔ခဲ့တာေၾကာင့္ ေရဆင္း ဧရိယာ ၂၄ဝ စတုရန္းမိုင္အတြင္း က က်ဆင္းလာတဲ့ ႏုန္းအနည္ အႏွစ္ေတြ ေၾကာင့္ မိတၴီလာကန္ႀကီး တိမ္ေကာလာရျခင္း ျဖစ္ပါ တယ္။

ေမး။ ။ အခုလို တိမ္ေကာသြားရ

တဲ့အတြက္ လက္ရွိမွာ ဘယ္လိုအက်ိဳးဆက္ေတြကို ခံစား ေနရပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာ ကန္အတြင္းကို

စီးဝင္တဲ့ ေရဝင္ေခ်ာင္း ေတြျဖစ္တဲ့ မုန္တိုင္၊ ၾကာအင္း၊ တလင္းကုန္း၊ ေရႊစစ္သည္ေခ်ာင္း ေတြက မိတၴီလာ ေျမာက္ကန္ဘက္ ျခမ္းကို စီးဝင္ၾကပါတယ္။ ေျမာက္ ကန္ တိမ္ေကာသြားတဲ့အတြက္ ေရဝင္ေခ်ာင္းေတြ ေဘးမွာရွိတဲ့ ျမင္သာရြာ၊ သဲေတာရြာ၊ လက္ပံခါး ေကာ့ရြာ၊ ရွင္ၿမိဳ႕ရြာ၊ ရြာမရြာေတြ အတြင္းကို ေခ်ာင္းကမ္း ပါးေရလွ်ံ ၿပီး ေရလႊမ္းမိုးမႈ ျဖစ္ေပၚခဲ့ပါ တယ္။

အဲဒီလို ေရႀကီးနစ္ျမဳပ္မႈေတြက ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ ေရဝင္ေခ်ာင္း ေတြအတြင္း သဲႏုန္းတူးေဖာ္ျခင္း လုပ္ငန္းေတြကို ၂ဝ၁၃-၂ဝ၁၄ ခုႏွစ္မွာ ေဆာင္ရြက္ၿပီးျဖစ္ပါတယ္။ အခုေတာ့ ေရလႊမ္းမိုးမႈက ကာကြယ္ ႏိုင္ၿပီျဖစ္ပါတယ္။ မိတၴီလာေျမာက္ ကန္အတြင္း သဲႏုန္းပို႔ခ်မႈမ်ားလာၿပီး ေႏြမွာ စိုက္ပ်ိဳးေရ၊ ေသာက္သုံးေရ ေပးေဝဖို႔ လုံးဝမျဖစ္ႏိုင္ေတာ့တဲ့ အေနအထားကို ေရာက္ရွိလာပါ တယ္။ ‘ဒါ့အျပင္ ဆည္ေရေသာက္ ဧရိယာအတြင္း မိုးစပါးစိုက္ပ်ိဳးမႈ ေတြကလည္း ေရသိုေလွာင္ႏိုင္မႈ ေလ်ာ့နည္းလာၿပီး စိုက္ဧကေတြပါ ေလ်ာ့နည္းက်ဆင္းလာတာကို ေတြ႕ ရွိရပါတယ္။ သာစည္ၿမိဳ႕နယ္အတြင္း မွာ ကန္ေရေသာက္ဧရိယာေတြကို စိုက္ပ်ိဳးေရေပးေဝႏိုင္ျခင္း မရွိေတာ့ တဲ့ အေနအထားကို ေရာက္ရွိလာပါ တယ္။

ေမး။ ။ မိတၴီလာကန္ေရကို မွီခိုေန

ရတဲ့ ၿမိဳ႕ေနလူထု ဘယ္ ေလာက္ရွိပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာၿမိဳ႕က တကၠသိုလ္၊

သင္တန္းေက်ာင္း၊ ဌာန ဆိုင္ရာ၊ တပ္ရင္းတပ္ဖြဲ႕ေတြ တပ္မေတာ္ ခ်ည္မွ်င္နဲ႔အထည္ စက္႐ုံေတြအပါအဝင္ မိတၴီလာၿမိဳ႕ လူဦးေရ ၉၇ဝဝဝ ေက်ာ္ရွိၿပီး မိတၴီလာကန္ေရကို ေသာက္သုံးေရ အျဖစ္ ၿမိဳ႕ေနလူထု ၈ဝ ရာခိုင္ႏႈန္း ေလာက္က မွီခိုေသာက္သုံးေန ၾကရပါတယ္။ မိတၴီလာၿမိဳ႕နယ္ တစ္ၿမိဳ႕နယ္လုံးရဲ႕ လူဦးေရ၂၉၅ဝဝဝ ခန္႔ဟာလည္း မိတၴီလာကန္ႀကီးကို စိုက္ပ်ိဳးေရး၊ စီးပြားေရးအရ မွီခို ေနရတာျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။ မိတၴီလာကန္ကို အဓိက

ဘယ္ကေရေတြ စီးဝင္ တယ္ဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာကန္ကို အဓိက

ေရစီးဝင္တဲ့ ေခ်ာင္းက ေတာ့ မုန္တိုင္ေခ်ာင္း ျဖစ္ပါတယ္။ မိတၴီလာကန္ႀကီး သဲႏုန္းပို႔ခ်မႈ ေၾကာင့္ တိမ္ေကာလာတဲ့အတြက္ မိတၴီလာကန္ႏုန္းပို႔ခ်မႈက ကာကြယ္ ဖို႔ မုန္တိုင္ေခ်ာင္းေရကို ကူညီ သိုေလွာင္ေပးၿပီး မိတၴီလာကန္ ေရကူေပးႏိုင္ဖို႔ မုန္တိုင္နဲ႔ မိတၴီလာ ၾကားလယ္ေျမေတြကို စိုက္ပ်ိဳးေရ ေပးေဝႏိုင္ဖို႔ရည္ရြယ္ၿပီး မိတၴီလာ ကန္ရဲ႕အထက္ ၁ဝ မိုင္ခန္႔အကြာ မွာ မုန္တိုင္ေရေလွာင္တမံကို ၁၉၆၆-၁၉၆၇ ခုႏွစ္က တည္ေဆာက္ ၿပီးစီးခဲ့ပါတယ္။

‘ဒါ့အျပင္ မိတၴီလာကန္ကို ေရကူေပးႏိုင္ဖို႔ မုန္တိုင္ကန္အထက္ ၁၂ မိုင္ခန္႔အကြာမွာ ရွမ္းမငယ္ ေရေလွာင္တမံကိုလည္း တည္ ေဆာက္ထားပါတယ္။ အလားတူ ေခ်ာင္းေကာက္ေရေလွာင္တမံက ပိုလွ်ံတဲ့ေရေတြကို မိတၴီလာကန္ကို ျဖည့္ေပးႏိုင္ဖို႔ ေခ်ာင္းေကာက္- လြန္ငင္-လက္ခုပ္ပင္- ေညာင္ကုန္း- မိတၴီလာကန္ ဆက္သြယ္ေျမာင္းနဲ႔ မိတၴီလာေတာင္ကန္ကို ေရကူေပး ႏိုင္ေအာင္ ေဆာင္ရြက္ထားပါ တယ္။

ေမး။ ။ ကန္ျပန္လည္တူးေဖာ္တဲ့

လုပ္ငန္းေတြကို ႏွစ္လ အတြင္းၿပီးစီးေအာင္ ဘယ္လိုေဆာင္ ရြက္ေနပါသလဲ။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာကန္မွာ ေတာင္

ကန္နဲ႔ ေျမာက္ကန္ ႏွစ္ခု ရွိပါတယ္။ သဲႏုန္းပို႔ခ်မႈမ်ားတဲ့ အတြက္ မိတၴီလာေျမာက္ကန္ အတြင္းက ေျမႀကီးက်င္းပမာဏ ၉၇၂၅ဝဝ ကို အခု မိုးမက်ခင္ ႏွစ္လနဲ႔ အၿပီးတူးေဖာ္ေဆာင္ရြက္ သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုေဆာင္ ရြက္ရာမွာ စက္ယႏၲရားအင္အား အစီး ၄ဝဝခန္႔နဲ႔ စုဖြဲ႕ၿပီး ေန႔၊ ည ျပန္လည္ျပဳျပင္ဆယ္ဖို႔ သြားမွာျဖစ္ ပါတယ္။ ေဆာင္ရြက္ရမယ့္လုပ္ငန္း ေတြကေတာ့ အႀကိဳတည္ေဆာက္ ျခင္းလုပ္ငန္း၊ ကန္တြင္း သဲႏုန္းတူးေဖာ္ျခင္းလုပ္ငန္း၊ ကန္အတြင္း၊ အျပင္ ဆင္ေျခေလွ်ာကာကြယ္ ျခင္းလုပ္ငန္း၊ ကန္ေပါင္ထိပ္ျပင္ လုပ္ငန္း၊ ေရထုတ္ျ>ြပန္ေတြနဲ႔ ကန္ျခားေရတံခါး ျပဳျပင္ျခင္း လုပ္ငန္းေတြနဲ႔ အျခားဆက္စပ္ လုပ္ငန္းေတြ ေဆာင္ရြက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလုပ္ငန္းေတြကို မႏၲေလးတိုင္း ေဒသႀကီး ဆည္ေျမာင္းဦးစီးဌာန မိတၴီလာခ႐ိုင္နဲ႔ ေနျပည္ေတာ္ တည္ေဆာက္ေရး(၅) ဆည္ေျမာင္း ဦးစီးဌာနက ဝန္ထမ္းေတြစုဖြဲ႕ၿပီး သတ္မွတ္အခ်ိန္အတြင္း ၿပီးစီး ေအာင္ လုပ္ငန္းအစီအစဥ္ေတြ စနစ္တက် ေရးဆြဲေဆာင္ရြက္လ်က္ ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ အခုလက္ရွိ လုပ္ငန္း

ေဆာင္ရြက္ေနတာ ဘယ္ ေလာက္အဆင့္ကို ေရာက္ရွိေနၿပီ ဆိုတာ ရွင္းျပေပးပါ။

ေျဖ။ ။ ခုလက္ရွိမွာေတာ့ အႀကိဳ

တည္ေဆာက္ျခင္း လုပ္ ငန္းေတြ၊ စက္ယႏၲရားစုဖြဲ႕ျခင္း လုပ္ငန္းေတြကို ေဆာင္ရြြက္ၿပီးျဖစ္ ပါတယ္။ ကန္တြင္း သဲႏုန္းတူးေဖာ္ ျခင္း လုပ္ငန္းေတြကို စတင္ေဆာင္ ရြက္ေနၿပီး မိတၴီလာေျမာက္ကန္ ျပန္လည္ျပဳျပင္တူးေဖာ္ျခင္းလုပ္ငန္း ေဆာင္ရြက္ဆဲကာလမွာ မိတၴီလာ ေျမာက္ကန္ကို အမွီသဟဲျပဳေနၾက တဲ့ ၿမိဳ႕သူ ၿမိဳ႕သားေတြ ေသာက္ေရ၊ သုံးေရ ျပတ္လပ္မႈမရွိေစဖို႔အတြက္ ေရေခၚေျမာင္းေတြ၊ ေရစုကန္ေတြ တူးေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္။ လုပ္ငန္းအစီအစဥ္ ေရးဆြဲထားတဲ့ အတိုင္း စီမံေဆာင္ရြက္ဖို႔ လိုအပ္တဲ့ လုပ္ငန္းအားလုံးကိုလည္း အခ်ိန္နဲ႔ တစ္ေျပးညီ စီစဥ္ေဆာင္ရြက္လ်က္ ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ အခု ျပန္လည္ဆယ္ဖို႔မယ္

ဆိုေတာ့ သဲႏုန္းေတြ အရင္ လို ပို႔ခ်မႈမမ်ားေအာင္ ဘယ္လိုစီစဥ္ ေဆာင္ရြက္သြားမယ္ဆိုတာ သိခ်င္ ပါတယ္။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာကန္နဲ႔ မုန္တိုင္

ေရေလွာင္တမံၾကား ေရ ဆင္းဧရိယာ စတုရန္းမိုင္ ၉ဝ အတြင္းက စီးဆင္းလာတဲ့ ေခ်ာင္း ေတြေပၚမွာ ႏုန္းဖမ္းတာေတြ ေဆာက္လုပ္ၿပီး ကန္တြင္းသဲႏုန္းပို႔ခ် မႈမရွိေအာင္ ဆက္လက္စီစဥ္ ေဆာင္ရြက္သြားရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ဘ႑ာႏွစ္အတြင္းက တလင္းကုန္းေခ်ာင္းေပၚမွာ ႏုန္းဖမ္း ဆည္တစ္ခု တည္ေဆာက္ထားၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတႀကီး ညႊန္ၾကားခဲ့တဲ့အတိုင္း ေရဆင္း ဧရိယာအတြင္း သစ္ပင္ေတြ တစ္အုပ္တစ္မ ျပန္လည္စိုက္ပ်ိဳး ၿပီး ေျမဆီလႊာေရတိုက္စားမႈက ကာကြယ္ဖို႔ ေဆာင္ရြက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။ ျဖည့္စြက္ ေျပာၾကားခ်င္

တာရွိရင္ ေျပာၾကားေပးပါ။

ေျဖ။ ။ မိတၴီလာကန္ႀကီးဟာ ႏွစ္

ေပါင္းေထာင္ခ်ီၿပီး အစဥ္ အလာႀကီးခဲ့တဲ့ ကန္ေတာ္ႀကီးျဖစ္ ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ သမိုင္း ေၾကာင္း၊ သာသနာေတာ္ရဲ႕ သမိုင္း ေၾကာင္းေတြမွာ ထင္ရွားလွတဲ့ ကန္ ေတာ္ႀကီးျဖစ္ပါတယ္။ ေရွးျမန္မာ မင္းေတြက ေခတ္အဆက္ဆက္ ဆယ္ဖို႔ျပဳျပင္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ပါတယ္။ ပုဂံျပည့္ရွင္ အေနာ္ရထာမင္းႀကီး လက္ထက္မွာ (၁၁)ႀကိမ္ေျမာက္ ျပဳျပင္ဆယ္ဖို႔ခဲ့ၿပီး မင္းတုန္းမင္းႀကီး လက္ထက္မွာ (၁၇)ႀကိမ္ေျမာက္ ေနာက္ဆုံး ဆယ္ဖို႔ျပဳျပင္ျခင္းကို ေဆာင္ရြက္ခဲ့ပါတယ္။

အခုလို (၁၈)ႀကိမ္ေျမာက္ မိတၴီလာကန္ေတာ္ႀကီးကို ဆယ္ဖို႔ ျပဳျပင္တဲ့လုပ္ငန္းစဥ္မွာ ဆည္ ေျမာင္း ဦးစီးဌာန အေနနဲ႔ နည္းပညာ၊ စက္ယႏၲရားအင္အား၊ လူအင္အား ေတြနဲ႔ စြမ္းစြမ္းတမံ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ ခြင့္ရတဲ့အတြက္ ဝမ္းေျမာက္ဂုဏ္ယူ ရပါတယ္။ မိတၴီလာနယ္ တစ္နယ္ လုံးမွာရွိတဲ့ လူ၊ တိရစၧာန္၊ သတၱဝါ တို႔ရဲ႕ မွီခိုအားထားရာ မိတၴီလာ ကန္ေတာ္ႀကီးကို မတိမ္ေကာမပ်က္ စီးေရး၊ အစဥ္သန္႔ရွင္း သာယာလွပ ေရးတို႔ဟာ မိတၴီလာနယ္သူ နယ္ သားေတြအားလုံးကလည္း ဝိုင္းဝန္း ေဆာင္ရြက္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္လို႔ ေျပာၾကားလိုပါတယ္။

ယခု ျပန္လည္ဆယ္ဖို႔ ျပဳျပင္ ေတာ့မည့္ မိတၴီလာကန္ကို ပုဂံေခတ္ အေနာ္ရထာ မင္းလက္ထက္တြင္ ''မထိလာကန္''ဟု လည္းေကာင္း၊ အေလာင္းစည္သူမင္း လက္ထက္ တြင္ ''ေမတၱာကန္''၊ ''ေရမ်ားကန္'' ဟုလည္းေကာင္း၊ အင္းဝေခတ္ မင္းႀကီး စြာေစာ္ကဲလက္ထက္တြင္ ''ရွည္လ်ားကန္''ဟု လည္းေကာင္း၊ ပင္းယေခတ္ ေညာင္ရမ္းမင္း လက္ထက္တြင္ ''မဂၤလာကန္'' ဟု လည္းေကာင္း အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳး သတ္မွတ္ေခၚေဝၚခဲ့ၾကရာမွ ကုန္း ေဘာင္ေခတ္ မင္းတုန္းမင္း လက္ထက္မွစကာ ''မိတၴီလာကန္''ဟု ေခၚတြင္ခဲ့သည္မွာ ယေန႔တိုင္ ပင္ ျဖစ္သည္။