ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္

ေဆာင္းပါး

ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ႏွင့္ေကာင္းမြန္ေသာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတစ္ရပ္တုိ႔ကုိ ကုိင္းကြ်န္းမွီ ကြ်န္းကုိင္းမွီ ဆုိသလုိ တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု အမွီသဟဲျပဳလ်က္ရွိသည္။ ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ျဖစ္ေပၚလာေစရန္ ႏုိင္ငံသာအားလုံးအေနျဖင့္ ဒီမုိကေရစီ က်င့္စဥ္မ်ား ထြန္းကားလာေအာင္ အေလးထားေဆာင္ရြက္ၾကရန္ လုိအပ္ပါသည္။ သုိ႔ျဖစ္၍ ဆရာမ ေဒါက္တာ ၀ါ၀ါေမာင္၏ ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္စာအုပ္ကုိ စာဖတ္သူမ်ားအတြက္ အပတ္စဥ္ ေသာၾကာေန႔ တုိင္း ေဖာ္ျပေပးသြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။

ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္
(Ensuring Good Governance)

ယခင္ပတ္မွအဆက္ အမ်ားစုပါဝင္ေစျခင္း (Participation)

- အမ်ားစုပါဝင္ေစျခင္းဟူသည့္ သေဘာမွာ လူ မ်ားစုသည္ ႏုိင္ငံေတာ္ႏွင့္ မိမိတုိ႔ႏုိင္ငံသားမ်ား၏ အက်ဳိးစီးပြား အတြက္ မိမိတုိ႔တြင္ တာဝန္ရွိသည္၊ မိမိတုိ႔ႏွင့္လည္း သက္ဆုိင္သည္ဟု ခံယူလ်က္ အသိစိတ္ ဓာတ္ျဖင့္ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ျခင္း ပင္ ျဖစ္သည္။

- ထုိသုိ႔ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ရာတြင္ အမ်ဳိးသမီးေရာ အမ်ဳိးသားပါ ပါဝင္မႈ ရွိေစရပါမည္။ ဆင္းရဲ ခ်မ္းသာမေရြး၊ လူတန္းစားမေရြး၊ လူမ်ဳိးဘာသာ မေရြး ႏုိင္ငံသားတုိင္း မိမိႏုိင္ငံေတာ္ႏွင့္ မိမိတုိ႔ ျပည္သူမ်ား အက်ဳိးစီးပြား အတြက္ ပါဝင္ေဆာင္ ရြက္ရပါမည္။ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ခြင့္လည္း ရရွိေစ ရန္အစုိးရက စီမံေဆာင္ရြက္ေပး ရမည္ျဖစ္ပါသည္။
- အဆုိပါ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္သူမ်ားသည္ တုိက္႐ုိက္ (သုိ႔မဟုတ္) ထိေရာက္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ႏုိင္သည့္ အဖြဲ႕ အစည္း မ်ားမွတစ္ဆင့္ ပါဝင္ႏုိင္သည္။ တနည္းဆုိေသာ္ လြတ္လပ္ေသာအဖြဲ႕အစည္း၊ လြတ္လပ္စြာ ထုတ္ေဖာ္ ေျပာဆုိ ခြင့္တည္ရွိမႈႏွင့္ စနစ္တက်ဖြဲ႕စည္းထားသည့္ လူမႈအဖြဲ႕အစည္း မ်ားအား ပါဝင္ေစျခင္းကုိ ဆုိလုိသည္။
- ေအာက္ေျခမွ လူထု၏တင္ျပခ်က္၊ ေအာက္ေျခ ဝန္ထမ္းမ်ား၏ တင္ျပခ်က္မ်ားကုိ အထက္ ေအာက္ဆက္ ဆံေရး အသြင္သဏၭာန္ျဖင့္ စဥ္းစား တံု႕ျပန္ေပးသည့္အေနျဖင့္ နားလည္မႈအေပၚ အေျခခံေသာဆက္ဆံေရး ျဖစ္ေပၚလာႏုိင္ပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ လူအမ်ားစုသည္ ခံယူခ်က္အသိ စိတ္ဓာတ္ျဖင့္ ပိုမုိပါဝင္ေဆာင္ရြက္ လာႏုိင္မည္ ျဖစ္ပါသည္။ ဤသုိ႔ျဖင့္ အစုိးရႏွင့္ ျပည္သူတုိ႔ အၾကား ဆက္ဆံေရးကုိ ပုိမုိေကာင္းမြန္ေစႏုိင္မည္ ျဖစ္ၿပီး လူ႔အဖြဲ႕အစည္းအတြင္းရွိ အစုိးရႏွင့္ ပုဂၢလိကက႑၊ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ ျပည္သူမ်ားစ သည့္ Stakeholders မ်ားအၾကား နားလည္ရင္းႏွီးမႈကုိလည္း တည္ေဆာက္ရာ ေရာက္ေပသည္။

- သုိ႔ပါ၍ လုပ္ငန္းတာဝန္မ်ားကုိ အဆင့္ဆင့္ ယုံယုံ ၾကည္ၾကည္ျဖင့္ အထက္မွ ခြဲေဝတာဝန္ေပးကာ လုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ားကုိ ယုံၾကည္စြာ ေပးအပ္သကဲ့သုိ႔ ေအာက္ေျခမွလည္း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ျဖင့္ မိမိတုိ႔လုပ္ရမည့္ တာဝန္မ်ား၊ မိမိတုိ႔ လုပ္သင့္သည့္ အလုပ္မ်ားကုိ ေဆာင္ရြက္ၾကရန္ ျဖစ္ပါသည္။ မည္သူတစ္ဦး တစ္ေယာက္၏ တိုက္တြန္းခ်က္မွ မပါဘဲ မိမိတုိ႔၏ ကိုယ္ပိုင္အသိႏွင့္ယွဥ္ကာ တာဝန္ယူမႈ အျပည့္ အဝျဖင့္ တက္ၾ<ြကစြာ ပူးေပါင္းပါဝင္ေဆာင္ရြက္ ျခင္းျဖင့္ Good governance တည္ေဆာက္မႈကို အေထာက္အကူျပဳရာ ေရာက္ပါသည္။

စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း ဥပေဒ(Rule of law)

- ေကာင္းမြန္ေသာ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္ (Good Governance) ျဖစ္ေပၚေစရန္ တရားမွ်တေသာ ဥပေဒ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းမ်ား (Fair legal frameworks)လိုအပ္ပါသည္။

- အဆိုပါ တရားမွ်တေသာ ဥပေဒ စည္းမ်ဥ္းစည္း ကမ္းမ်ားကို အစိုးရအပါအဝင္ အုပ္ခ်ဳပ္ခံလူတန္း စားမ်ား (ျပည္သူမ်ား) အားလံုး ေလးစားလိုက္နာ ရပါမည္။

- လူနည္းစုလူမ်ဳိးစုမ်ားအပါအဝင္ လူ႔အခြင့္အေရးကို အျပည့္အဝ အကာအကြယ္ေပးႏုိင္ရမည္။ (Full protection of human rights, particularly those of minorities.)

- တရားေရး မ႑ိဳင္ ေျဖာင့္မတ္မွန္ကန္ျခင္း၊ ဥပေဒစုိးမိုးေရးဆိုင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အေနျဖင့္လည္း
ဥပေဒ ႏွင့္ အညီ ျပဳမူက်င့္ၾကံ လုပ္ကိုင္ရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ လြတ္လပ္ေသာ တရားစီရင္မႈႏွင့္တရားဥပေဒ
ကို ကာကြယ္ ေစာင့္ေရွာက္မႈမ်ား ထြန္းကားရမည္ ျဖစ္ေပသည္။

- ဥပမာ-စိုက္ပ်ဳိးေရးက႑တြင္ ဥပေဒႏွင့္အညီ လြတ္လပ္စြာစိုက္ပ်ဳိးခြင့္၊ သယ္ယူေရာင္းခ်ခြင့္ကို
ခြင့္ျပဳေပးၿပီး အတားအဆီး အပိတ္အဆို႔၊ အဟန္႔ အတားမ်ားကို မူဝါဒအားျဖင့္ ဖယ္ရွားရန္ဆိုပါစို႔။
လူျဖင့္ ထိန္းသိမ္းလွ်င္ ဘက္လိုက္မႈ(Bias)မ်ား ပါရွိႏုိင္ျခင္းေၾကာင့္လူျဖင့္ မထိန္းဘဲမူ (Principle)
ျဖင့္ ထိန္းသိမ္းရမည္ျဖစ္ပါသည္။ အဆိုပါမူကို အမ်ားသိရွိေစေရး လုပ္ေဆာင္ရန္ (Transparency) လိုအပ္ပါသည္။ သို႔မွသာ လုပ္ထံုးလုပ္နည္း ႏွင့္တကြ ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ (Do's and Don'ts
မ်ားကို သိရွိနားလည္ကာ ကုန္စည္စီးဆင္းမႈ သြက္လက္လြယ္ကူၿပီး ကုန္ေစ်းႏႈန္းလည္း က်ဆင္း
လာမည္ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ ဥပေဒျဖင့္သာ ထိန္းေက်ာင္းသြားရန္ ျဖစ္ပါသည္။

- အဆိုပါဥပေဒ၊ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းႏွင့္ အမိန္႔ၫႊန္ ၾကားခ်က္မ်ားသည္ ေနရာတိုင္း၊ အခ်ိိန္တိုင္း၌
စိုးမုိးမႈရွိၿပီး သက္ဝင္လႈပ္ရွား လိုက္နာေဆာင္ရြက္  ေနရမည္ျဖစ္သည္။(Law , regulations and instructions come into effect anywhere, anytime.)တစ္နည္းအားျဖင့္ ဥပေဒ၊ လုပ္ထံုးလုပ္ နည္းမ်ားကို လက္တစ္လံုးၾကား လိုက္နာလုပ္ေဆာင္  ျခင္းမျပဳဘဲဥပေဒ၊ လုပ္ထံုး လုပ္နည္းမ်ားႏွင့္ အညီ  လိုက္နာ ေဆာင္ရြက္တတ္သည့္ အေလ့အက်င့္ကို တည္ေဆာက္ရမည္ ျဖစ္ေပသည္။

ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္း ႏုိင္မႈ(Predictability)

- ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံ ဥပေဒဆိုင္ရာ ဝန္းက်င္ (legalenvironment) သည္ ဖံြ႕ၿဖိဳးမႈကို အေထာက္အကူ
(Conducive to development) ျပဳေစရမည္ျဖစ္  သည္။

- အစိုးရသည္ ဥပေဒ၊ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ား၊ မူဝါဒမ်ားမွတစ္ဆင့္ မိမိကုိယ္မိမိ အျပန္အလွန္ ထိန္းေက်ာင္းမႈလ (Check and Balance) ရွိေသာ စနစ္ကို တည္ေဆာက္ႏုိင္ရပါမည္။ ေကာင္းမြန္စြာ သတ္မွတ္ျပ႒ာန္းသည့္ အခြင့္အေရးမ်ား၊ တာဝန္ မ်ား၊ စည္းကမ္းမ်ား (Well-defined rights and duties, mechanisms for their enforcement)မွာရွင္းလင္းျပတ္သား၍ ပြင့္လင္းထင္သာျမင္သာရွိေစရပါမည္။ ပဋိ ပကၡႏွင့္ အျငင္းပြားမႈမ်ား(Settlemtent and Disputes) ကို ေျဖရွင္းႏုိင္သည့္ ယႏၲရားမ်ား ပါဝင္ေစရပါမည္။
- ထို႔ေၾကာင့္ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းႏုိင္မႈဆိုသည္မွာ ဥပေဒႏွင့္ အစိုးရ၏ မူဝါဒမ်ား အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ ရာတြင္ သင့္ေတာ္မွ်တမႈ ရွိျခင္းႏွင့္ ေရွ႕ေနာက္ေၾကာင္းက်ဳိး ဆီေလ်ာ္မႈရွိျခင္း (Fair and consistent application of these laws and implementation of government policies) ႏွင့္ ျပ႒ာန္းလိုက္သည့္ စည္းမ်ဥ္းစည္း ကမ္းမ်ား၏ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈကိုလည္း တင္ ႀကိဳစဥ္းစားသံုးသပ္မႈ ရွိျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

ပြင့္လင္းထင္သာျမင္သာျဖစ္ျခင္း (Transparency)

- ေကာင္းမြန္ေသာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္တြင္ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ မ်ားအား စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းႏွင့္ ဥပေဒေဘာင္ အတြင္းမွ လုပ္ေဆာင္ရန္ျဖစ္သည္။ ပြင့္လင္းထင္သာ ျမင္သာရွိေစျခင္းျဖင့္လည္း စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း လုပ္ေဆာင္မႈကို တြန္းအားေပးႏုိင္ပါသည္။

- သတင္းအခ်က္အလက္ (Information) တို႔ကုိ လြတ္လပ္စြာ (Freely available) ရရွိေစႏုိင္ၿပီး ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ားေၾကာင့္ အဓိက သက္ေရာက္ေစႏုိင္ သူတို႔သည္လည္း အဆိုပါ သတင္းအခ်က္အလက္ မ်ားကို သိရိွေစရမည္။ သို႔မွသာ အဆိုပါ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းႏွင့္ ဥပေဒမ်ားအရလက္ခံက်င့္သံုးရန္ စိတ္ပုိင္း၊ ႐ုပ္ပိုင္းဆုိင္ရာ ျပင္ဆင္မႈအတြက္ အခ်ိန္ ဖန္တီးေပးရာ ေရာက္သည္။

- ပြင့္လင္းထင္သာျမင္သာရွိျခင္း (Transparency) ဆိုသည္မွာ သာမန္ျပည္သူမ်ား (general public) အတြက္ အစိုးရ၏စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္းမ်ား၊ ဆံုးျဖတ္ ခ်က္မ်ားႏွင့္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္မႈ မ်ား စသည့္အခ်က္အလက္မ်ားကို ရွင္းလင္းစြာ သိရွိေစျခင္း (Availability of information to the and clarity about government rules, regulations, and decisions.) ပင္ျဖစ္သည္။ တစ္နည္းဆိုေသာ္ ထိုသို႔ ပြင့္လင္းထင္သာျမင္သာရွိျခင္္းသည္ ျပည္သူမ်ားအတြက္ သတင္းရရွိေစမႈ (Citizens' right to information) ကို ျဖည့္ ဆည္းရာေရာက္ၿပီး စည္းမ်ည္းစည္းကမ္းမ်ားကို လုိက္နာေစရန္ တြန္းအားေပးရာလည္း ေရာက္သည္။ အစိုးရ၏ ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ျပည္သူ႔ေရးရာ မူဝါဒ အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈမ်ားကို ပြင့္လင္းထင္သာ ျမင္သာရွိေစျခင္း (Transparency in government decision-making and public policy imple- mentation) သည္ မေရရာ မေသခ်ာမႈမ်ားကို ေလ်ာ့နည္းေစျခင္း (Reducing uncertainty) ႏွင့္ အစိုးရဝန္ထမ္းမ်ားအၾကား လာဘ္ေပး လာဘ္ယူ ကိစၥမ်ားကိုလည္း (Helping inhibit corruption among public officials) တားဆီးရာေရာက္သည္။

တုံ႔ျပန္မႈရွိျခင္း (Responsiveness)

- သင့္ေတာ္ေသာ အခ်ိန္အတိုင္းအတာအတြင္းတြင္ အဖဲြ႕အစည္းႏွင့္ သက္ဆုိင္သူမ်ားသို႔ ထိေရာက္
ေသာေဆာင္ရြက္မႈမ်ား တုံ႕ျပန္ေဆာင္ရြက္ေပး ျခင္းျဖင့္ ပံ့ပိုးေပးႏုိင္ရမည္။ (Institutions  and processes try to serve to all stakeh- olders within a reasonable timeframe.) လ်စ္လ်ဴ႐ႈထားျခင္းမ်ဳိးမရွိေစရ၊ သို႔မွသာ တာဝန္  ယူေသာအုပ္ခ်ဳပ္မႈ ပံုစံျဖစ္ေပၚေစမည္ျဖစ္သည္။

အမ်ားစု၏ သေဘာတူညီမႈရယူလုပ္ကိုင္မႈကိုေရွး႐ႈျခင္း (Consensus orientation)

- စနစ္တစ္ခု၊ မူဝါဒတစ္ခုအေနျဖင့္ လူပုဂိၢဳလ္တုိင္း၏ အႀကိဳက္ကို လုိက္ပါ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္မည္ မဟုတ္ေပ။ (A system or policy cannot please everybody.) အခ်ဳိ႕ေသာမူဝါဒသည္  လူဂိၢဳလ္အခ်ဳိ႕အား ပိုမိုေကာင္းမြန္ ေစေသာ္လည္း အခ်ဳိ႕ကိုမူ ပိုမိုဆိုးရြား သြားေစႏုိင္သည္။ စနစ္တုိင္း၊ မူဝါဒတုိင္းတြင္ အားနည္းခ်က္(Policy
or system distortion) အနည္း၊ အမ်ားရွိတတ္သည္ျဖစ္ရာ အားနည္းခ်က္ အနည္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ ေဆာင္ၾကဥ္းေပးႏုိင္ေသာ မူဝါဒ(သို႔မဟုတ္) စနစ္တစ္ရပ္သည္ အေကာင္းဆံုးေသာ မူဝါဒ (သို႔မဟုတ္) စနစ္တစ္ရပ္ဟု ဆိုႏုိင္ပါသည္။ (the best policy/system  means the policy/ system which has least distortion.)
- လူမႈအဖဲြ႕အစည္းမ်ားအေနျဖင့္လည္း ထိုက္သင့္ေသာ၊ ျဖစ္ႏုိင္ေျခရွိေသာ ေတာင္းဆိုမႈမ်ားကိုသာ
သံုးသပ္ေဆြးေႏြးရန္ျဖစ္ပါသည္။
- လူ႔အဖဲြ႕အစည္းအတြင္း လူတုိ႔၏ စိတ္ဝင္စားမႈ၊ အက်ဳိး ေက်းဇူးမ်ားမွာမတူ၊ ကြဲျပားမႈမ်ားစြာ တည္ရွိ ေစႏုိင္ျခင္းေၾကာင့္ လူ႔အဖဲြ႕အစည္း အတြက္ အေကာင္းဆံုးျဖစ္ေပၚေစရန္ ညိႇႏႈိင္းမႈ မ်ားစြာ လိုအပ္ျခင္း၊ အဆိုပါညိႇႏႈိင္းမႈမ်ားသည္ လူ႔အဖဲြ႕အစည္း တစ္ခုလံုး၏ စဥ္ဆက္မျပတ္ေသာ ဖံြ႕ၿဖိဳးမႈ အတြက္ မည္သို႔မည္ပံု ႀကိဳးပမ္းမည္ကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ စဥ္းစားရန္လိုအပ္ပါသည္။

- စဥ္ဆက္မျပတ္ လူသားဖြံ႕ၿဖိဳးမႈအတြက္ ေရရွည္ကို ေမွ်ာ္မွန္းၾကည့္႐ႈရန္ႏွင့္ ထိုသို႔ေသာ ဖံြ႕ၿဖိဳးမႈ  ပန္းတုိင္အတြက္ မည္သို႔ေအာင္ျမင္ေအာင္ျပဳလုပ္ ႏုိင္မည္နည္းကို လူပုဂိၢဳလ္တုိင္းမွ ေရွး႐ႈရေပမည္။

- လူတုိင္း ပူးေပါင္းပါဝင္ ေဆာင္ရြက္မႈရွိေသာ အေလ့အထႏွင့္က်င့္စဥ္မ်ားကသာလွ်င္ ေႏြးေထြး နားလည္ ေသာ လူအဖဲြ႕အစည္းကိုျဖစ္ေပၚေစႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။ အမ်ားစု၏ ဆႏၵကုိလုိက္နာျခင္း၊  အနည္းစု၏ ဆႏၵကိုလည္း အေလးထားျခင္း (လ်စ္လ်ဴမ႐ႈ ျခင္း)စသည့္ ဒီမုိကေရစီက်င့္စဥ္ မ်ားႏွင့္အညီ အျပန္အလွန္ အေလးထားေဆာင္ ရြက္ႏိုင္ရန္အမ်ားစု၏ သေဘာတူညီမႈ ရယူလုပ္ကိုင္မႈကိုေရွး႐ႈရန္ ျဖစ္ပါသည္။

ေဒါက္တာ၀ါ၀ါေမာင္