ေရြးေကာက္ပြဲ၏ ပြင္႕လင္းျမင္သာ သမာသမတ္က်မႈကို မွတ္ေက်ာက္တင္ရန္ အရပ္ဘက္အဖြဲ႔အစည္းမ်ား ပူးေပါင္းပါဝင္ရန္လို

ဒီမိုကေရစီ၏ အေျခခံသည္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္ လြတ္လပ္မွ် တစြာေဆာင္ရြက္ႏိုင္မႈပင္ျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ၂ဝ၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲ သည္ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ၏ ပြင့္လင္းျမင္ သာမႈႏွင့္ သမာသမတ္က်မႈကို မွတ္ ေက်ာက္တင္ႏိုင္ရန္အတြက္ အရပ္ ဘက္ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ လည္း ေရြးေကာက္ပြဲ၏ က႑တစ္ရပ္ အေနျဖင့္ ပါဝင္ခြင့္ျပဳထားၿပီျဖစ္သည္။ ထိုေၾကာင့္ ၂ဝ၁၅ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္ စဥ္တြင္ ပါဝင္လႈပ္ရွားလ်က္ရွိေနေသာ အရပ္ဘက္လူမႈအဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုျဖစ္ သည့္ ပ႑ိတဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအင္စတီက်ဳ၏ ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္ လုပ္ေဆာင္ေန မႈမ်ားအား ျမန္မာ့သတင္းစဥ္ (ျပည္ တြင္း) မွ သြားေရာက္ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းခဲ့ သည္။

ဦးၿဖိဳးတင္ဦး(Program Officer)

ပ႑ိတဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအင္စတီက်ဳ

ေမး။ ။ ၂ဝ၁၅ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ ေတာ့ နီးၿပီေပါ့။ အစ္ကိုတို႔ ေရြးေကာက္ ပြဲ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာသူေတြ အေနနဲ႔ ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ ဘယ္က႑ေတြကို ေစာင့္ၾကည့္ဖို႔လိုအပ္သလဲ။ ဘာေတြ လုပ္လို႔ရေနၿပီလဲ။

ေျဖ။ ။ အရပ္ဘက္လူမႈအဖြဲ႕ အစည္းေတြအေနနဲ႔ ေရြးေကာက္ပြဲ မစတင္မီ၊ ေရြးေကာက္ပြဲရက္နဲ႔ ေရြးေကာက္ပြဲၿပီးတဲ့အထိ ပါဝင္ႏိုင္ တယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံက အရပ္ဘက္လူမႈ အဖြဲ႕အစည္းေတြကေတာ့ ေရြးေကာက္ ပြဲကာလနီးမွပဲ ေရြးေကာက္ပြဲ ျဖစ္စဥ္ မွာ ပါဝင္ၾကတာမ်ားတယ္။ တကယ္ တမ္းဆို ေရြးေကာက္ပြဲမတိုင္မီ ကတည္းက ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ပါဝင္ လို႔ရေနၿပီ။Legal Framework (ဥပေဒမူေဘာင္)နဲ႔ ပတ္သက္တာေတြ ပါလို႔ရတယ္။ အခုေလာေလာဆယ္ ေကာ္မရွင္က လုပ္ေနတဲ့ Code of Conduct ဆိုရင္ Legal Framework နဲ႔ ပတ္သက္တာပဲေလ။ ၂ဝ၁ဝ၊ ၂ဝ၁၂ မွာ လုပ္ခဲ့တဲ့ေရြးေကာက္ပြဲရဲ႕ အားနည္းခ်က္၊ အားသာခ်က္ေတြကို ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္ကို အႀကံျပဳ တာေတြ လုပ္လို႔ရတယ္။ ဒါမ်ိဳးလုပ္တဲ့ အဖြဲ႕ကေတာ့ နည္းေသးတယ္။

အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္း ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက ေရြးေကာက္ ပြဲမွာ ပါဝင္တယ္ဆိုရင္ ပညာေပးတာနဲ႔ ေရြးေကာက္ပြဲေန႔မွာ ေစာင့္ၾကည့္တာ ႏွစ္ခုကိုပဲ ျမင္ၾကတယ္။ တကယ္တမ္း က ဒါထက္လုပ္လို႔ရတာေတြ အမ်ား ႀကီးရွိတယ္။ ဥပမာ..ေရြးေကာက္ပြဲ ျဖစ္စဥ္မွာပါတဲ့ ႏိုင္ငံေရးပါတီေတြ အေၾကာင္းကို မီဒီယာေတြမွာ ေဖာ္ျပ ေနတာေတြရွိတယ္။ အဲဒီမီဒီယာေတြ က ဘယ္ပါတီကို ဘယ္ေလာက္ထိ ေဖာ္ျပသလဲဆိုတာကို ေစာင့္ၾကည့္လို႔ ရတဲ့ အပိုင္းေတြရွိတယ္။ ေနာက္တစ္ခု က ျပည္သူေတြကို ပညာေပးသလို တျခား ေရြးေကာက္ပြဲမွာ မပါဝင္တဲ့ CSO ေတြကို ပညာေပးလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ေပးလို႔ရတယ္။

ေမး။ ။ ပ႑ိတ အေနနဲ႔က ေရြးေကာက္ပြဲမွာ ဘယ္လိုပါဝင္ဖို႔ ရွိသလဲ။

ေျဖ။ ။ အဓိကက အပိုင္းသုံးပိုင္း လုပ္မယ္။ ရပ္ကြက္ေတြထဲမွာ မဲဆႏၵရွင္ ပညာေပးလုပ္မယ္။ ဒါကေတာ့ ျပည္ေထာင္စုေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မ ရွင္ရဲ႕ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အခ်ိန္ဇယား အတိအက် မထြက္ေသး လို႔ မလုပ္ေသးဘူး။ ဒုတိယတစ္ခု ကေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး သတင္းမီဒီယာေတြရဲ႕ ေဖာ္ျပခ်က္ေတြ ကို ျပန္ေစာင့္ၾကည့္တာမ်ိဳး လုပ္မယ္။ ဘယ္ေလာက္ထိ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္ စဥ္အေပၚ မီဒီယာေတြက လႊမ္းၿခံဳမႈ ရွိလဲ။ ဘယ္ပါတီရဲ႕ မဲဆြယ္မႈကို ဘယ္ေလာက္အထိ ေဖာ္ျပသလဲ။ ဒါေတြကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ ေစာင့္ၾကည့္ သြားဖို႔ရွိတယ္။ ေနာက္ဆုံးတစ္ခုက ေတာ့ ေရြးေကာက္ပြဲမွာ အရပ္ဘက္ လူမႈအဖြဲ႕အစည္း(CSO)ေတြမ်ားမ်ား ပါေလ ေကာင္းေလပဲ။ ဒါေၾကာင့္ CSO ေတြ မ်ားမ်ားပါဝင္ႏိုင္ေအာင္ သင္တန္းေတြ၊ အလုပ္႐ုံေဆြးေႏြးပြဲ ေတြ လုပ္ေပးသြားဖို႔ရွိတယ္။ ေနာက္ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ့ သတင္းလႊာ(စာစဥ္) ထုတ္တယ္။ တစ္လတစ္ခါပုံမွန္ထုတ္ တာေပါ့။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ဒီဇင္ဘာလက စထုတ္တာဆိုေတာ့ သုံးလရွိၿပီေပါ့။

ေမး။ ။ အစ္ကိုတို႔ထုတ္တဲ့ လစဥ္ ထုတ္သတင္းလႊာအတြက္ သတင္း အခ်က္အလက္ေတြကို ဘယ္ေနရာ ေတြကေန အဓိကရယူသလဲ။ လုပ္ျဖစ္ တဲ့အေၾကာင္းကေကာ..။

ေျဖ။ ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က ျပန္ၾကား ေရးဝန္ႀကီးဌာန MOI ဝက္ဘ္ဆိုက္၊ 7Days၊ Eleven၊ Hot News၊ RFA၊ The Voice၊ မဇၥ်ိမ၊ ဧရာဝတီ၊ မက္ဆင္ဂ်ာ၊ ဘီဘီစီ၊ ဗြီအိုေအ၊ ဒီဗြီဘီ၊ ျမန္မာတိုင္းမ္၊ ဒီမိုကေရစီ တူေဒး၊ ျပည္ေထာင္စု ေရြးေကာက္ပြဲ ေကာ္မရွင္ ဝက္ဘ္ဆိုက္၊ ကယား ျပည္နယ္က ေဒသဆိုင္ရာ ထုတ္ေဝတဲ့ ကႏၲာရဝတီ ဝက္ဘ္ဆိုက္၊ ရွမ္း သံေတာ္ဆင့္တို႔က ေရးသားထားတဲ့ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ဆိုင္တဲ့ သတင္းေတြ ကို ရယူကိုးကားတယ္။

ဘာေၾကာင့္ ဒီလိုလုပ္သလဲဆိုရင္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းေတြမွာ လုပ္ရတဲ့ တာဝန္ ေတြမ်ားတယ္။ ဒီေတာ့သူတို႔ အေနနဲ႔ က မီဒီယာအစုံမွာ ပါတဲ့အေၾကာင္း အရာေတြကို အကုန္အစုံဖတ္ဖို႔ အခ်ိန္မရွိဘူးျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္သူက ဘာလုပ္ေနတယ္ဆိုတာ မ်ိဳးကို ကြၽန္ေတာ္တို႔က စုစည္းေပးတဲ့ သေဘာ။ အခ်ိန္အမ်ားႀကီး အကုန္ခံ ၿပီး ဘယ္မွာ ဘာျဖစ္ေနတယ္ဆိုတာ ကို လိုက္ရွာေနစရာ မလိုေတာ့ေအာင္ ပါ။

တစ္လအတြင္းမွာ ျဖစ္ပ်က္ခဲ့တာ ေတြကို စာမ်က္ႏွာ ႏွစ္ရြက္ သုံးရြက္ ဖတ္႐ုံနဲ႔ သိလိုက္ႏိုင္မယ္။ သတင္း အခ်က္အလက္ ျပည့္ျပည့္စုံစုံသိထား ရင္ အလုပ္လုပ္ရတာပိုၿပီးေတာ့ အဆင္ေျပတယ္။

ေမး။ ။ အဲဒါဆို အစ္ကိုတို႔ ထုတ္တဲ့ သတင္းလႊာကေရာင္းတာလား။

ေျဖ။ ။ ေရာင္းတာမဟုတ္ပါဘူး။

အခမဲ့ ျဖန္႔ေပးတာပါ။ ေ႐ြးေကာက္ပြဲ ေကာ္မရွင္ကေတာင္းလို႔ အီးေမးလ္ နဲ႔ပို႔ေပးတယ္။ ေနာက္ကြၽန္ေတာ္တို႔နဲ႔ သိတဲ့CSO ေတြ၊ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဆီကို ဒီစာစဥ္လိုခ်င္တယ္ဆိုၿပီး အေၾကာင္း ၾကားတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြဆီကိုလည္း ပို႔ပါတယ္။ ကြၽန္ေတာ္တို႔တက္ရတဲ့ ပြဲေတြမွာလည္း စာစဥ္အျဖစ္ ေဝငွေပး တယ္။ အဓိကကေတာ့ အရပ္ဘက္ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းေတြက မီဒီယာအစုံ မွာပါတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို အကုန္အစုံဖတ္ဖို႔ အခ်ိန္မရွိဘူး ျဖစ္ေနတယ္။ သတင္းအခ်က္အလက္ အစုံရဖို႔၊ ဘယ္အဖြဲ႕အစည္းေတြ ဘာလုပ္ေနတယ္ဆိုတာကို တစ္ဖြဲ႕နဲ႔ တစ္ဖြဲ႕ေတြ႕ၿပီး အစည္းအေဝးလုပ္တာ မ်ဳိးေတြလုပ္ဖို႔ အားနည္းတဲ့ အေျခအေန ေတြမွာ ရွိတယ္။

ကြၽန္ေတာ္တို႔ထုတ္တဲ့ စာစဥ္ထဲမွာ ဘယ္သူဘာလုပ္ေနတယ္ ဆိုတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ၾကည့္ ၿပီး အဲဒီအခ်က္အလက္ေတြအေပၚကို မူတည္ၿပီး ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ႏိုင္ေအာင္ ပါ။Stakeholders ေတြ ေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားက အခ်ိန္မေပးႏိုင္လို႔ အခ်က္ အလက္ေတြ စုစည္းေပးတဲ့ သေဘာ ေပါ့။ တခ်ဳိ႕အဖြဲ႕အစည္းေတြလည္း ေ႐ြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ စာရြက္ စာတမ္းေတြ ထုတ္တယ္။ ဒါေပမယ့္ နယ္ေတြမွာက်ေတာ့ ရဖို႔က ခက္ခဲ တယ္။ လိုခ်င္တယ္ဆိုရင္ ကြၽန္ေတာ္ တို႔အေနနဲ႔တာဝန္ယူၿပီး ပို႔ေပးတာ ေတြရွိတယ္။ ေလာေလာဆယ္မွာ ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္အပါအဝင္ အဖြဲ႕ေပါင္း ၂ဝဝ ေက်ာ္ဆီကို ပို႔ေပး ေနတယ္။ ပ႑ိတကထြက္တဲ့ စာစဥ္ ေတြကိုလိုခ်င္လို႔ ဆက္သြယ္ထားတဲ့သူ ေတြကိုလည္း ပို႔ေပးပါတယ္။

ေမး။ ။ အစ္ကိုတို႔ ထုတ္တဲ့ သတင္းလႊာမွာက ဒီသတင္းဌာနေတြ က သတင္းေတြကို တိုက္႐ိုက္ျပန္ျဖန္႔ ေဝတာလား ဒါမွမဟုတ္ ျပန္ျပင္ေရး တာမ်ဳိးလား၊ ေရြးေကာက္ပြဲ သတင္း အတြက္ က႑ခြဲေပးထားတာမ်ဳိးေကာ ရွိလား။

ေျဖ။ ။ ကြၽန္ေတာ္တို႔က မူရင္း သတင္းေတြအတိုင္းကို အက်ဥ္းျပန္ ခ်ဳံးတယ္။ သုံးေၾကာင္းေလာက္နဲ႔ပဲ ဘယ္ေန႔၊ ဘယ္ေနရာမွာ ဘာ အေၾကာင္းအရာေလာက္ဆိုတာကို ပါ။ စာစဥ္ရဲ႕ ေအာက္မွာ ဘယ္ေန႔က ဘယ္မီဒီယာမွာ ဘာေခါင္းစဥ္နဲ႔ပါခဲ့ တာဆိုၿပီး ေဖာ္ျပေပးတယ္။

ကြၽန္ေတာ္တို႔က ျပည္တြင္းမွာ ထုတ္ ေဝေနတဲ့ မီဒီယာေတြဆီကေန ေ႐ြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သတင္း ေတြကို စုေဆာင္းတယ္။ ၿပီးရင္ က႑ငါးခုခြဲတယ္။ လႊတ္ေတာ္၊ အစိုးရ၊ ေရြးေကာက္ပြဲေကာ္မရွင္၊ ႏိုင္ငံ တကာ၊ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းနဲ႔ ျပည္သူဆိုၿပီးခြဲတယ္။ လႊတ္ေတာ္ထဲက ေ႐ြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ဆုံးျဖတ္ ခ်က္ေတြ၊ လႊတ္ေတာ္ေရးရာ ေကာ္မတီနဲ႔ လႊတ္ေတာ္အမတ္ေတြက ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လုပ္ေဆာင္တာ ေျပာဆိုတာေတြကို ေဖာ္ျပတယ္။ အစိုးရဆိုရင္လည္း အစိုးရက ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ ၿပီး ဘယ္လိုအခ်က္အလက္ေတြ လုပ္ေဆာင္သလဲ။ ေရြးေကာက္ပြဲ ေကာ္မရွင္မွာ ျပည္ေထာင္စုအဆင့္၊ တိုင္းေဒသႀကီးနဲ႔ျပည္နယ္အဆင့္၊ ခ႐ိုင္၊ ၿမိဳ႕နယ္၊ ရပ္/ေက်း အဆင့္ ေကာ္မတီ ေတြကေန ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ ၿပီးေတာ့ ဘယ္လို စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း ေတြထုတ္သလဲ။ ဘာေတြ လုပ္ေဆာင္ ေနသလဲဆိုတာေတြကို ထည့္တယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ ႏိုင္ငံတကာမွာ ျမန္မာႏိုင္ငံေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ ၿပီးေတာ့ ဘာေတြကူညီသလဲ။ ဘာေတြေျပာဆိုေနသလဲ။

ဘာေတြ လုပ္ဖို႔ရွိသလဲဆိုတာေတြကို ထည့္ တယ္။ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းနဲ႔ ျပည္သူမွာက်ေတာ့ အရပ္ဘက္အဖြဲ႕ အစည္းတစ္ခုဆီကျဖစ္ေစ၊ အျခား ထင္ရွားတဲ့ အလႊာကျဖစ္ေစ၊ ျပည္သူ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ခ်င္းစီကျဖစ္ေစ၊ ေရြးေကာက္ပြဲနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ဘာေတြ လုပ္ေဆာင္ေနသလဲ။ ဘာေတြေျပာထားသလဲ ဆိုတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကို ထည့္တယ္။ အဓိကကေတာ့ ဘယ္အလႊာက ဘာေတြလုပ္ထားသလဲဆိုတာ ျပန္ လိုက္လို႔ရေအာင္အတြက္ပါ။

ေမး။ ။ ေရြးေကာက္ပြဲအတြက္ အစ္ကိုတို႔ အေနနဲ႔ ဘာေတြဆက္လက္ လုပ္သြားဖို႔ရွိလဲ။

ေျဖ။ ။ ေရြးေကာက္ပြဲသတင္းေရးသားမႈအပိုင္းမွာ ႏိုင္ငံေတာ္ပိုင္ မီဒီယာေတြ၊ ပုဂၢလိကပိုင္မီဒီယာေတြ ကို ကၽြန္ေတာ္တို႔က အဓိကထားၿပီး ေစာင့္ၾကည့္ ေလ့လာသြားဖို႔ရွိမယ္။FM ေတြပါမယ္။ ျမန္မာ့အသံေရဒီယိုနဲ႔ ႐ုပ္သံပါမယ္။ ေနာက္ စကိုင္း နတ္တို႔လို မီဒီယာေတြပါမယ္။ ၿပီးရင္ ျပည္တြင္းမွာ ပုံႏွိပ္မီဒီယာက တစ္ရာ ေက်ာ္ရွိတယ္။ ဒါေတြ အကုန္လုံးကို ကြၽန္ေတာ္တို႔က မေစာင့္ၾကည့္ႏိုင္ဘူး။ ဒီေတာ့ လူဖတ္အမ်ားဆုံးပုံႏွိပ္ မီဒီယာေတြကို ေစာင့္ၾကည့္မယ္။

ဒါကေတာ့ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာမယ့္ အၾကမ္းဖ်င္းပါပဲ။ ျပည္ပအေျခစိုက္ ျမန္မာျပည္တြင္းမွာ လူႀကိဳက္မ်ားတဲ့ မီဒီယာေတြကိုလည္း ေစာင့္ၾကည့္ မယ္။ လက္ေတြ႕ေစာင့္ၾကည့္မယ့္ အခ်ိန္ဆိုရင္ေတာ့ အေသးစိတ္စာရင္း ကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ ထုတ္ျပန္ႏိုင္မွာပါ။ ပုံႏွိပ္မီဒီယာ၊ ႐ုပ္သံ၊ ေရဒီယိုနဲ႔ အြန္လိုင္းမီဒီယာေတြ အကုန္က လူၾကည့္မ်ားတာကို ေစာင့္ၾကည့္တာ ေပါ့။ ဘက္မလိုက္တဲ့ မီဒီယာေတြကို ပဲေစာင့္ၾကည့္မယ္။ ပါတီေတြက ထုတ္ေဝတဲ့ စာေစာင္ေတြလည္းရွိတာ ကိုး။

ေက်းဇူးပါပဲအစ္ကို။

ျပည္ေထာင္စု ေရြးေကာက္ပြဲ ေကာ္မရွင္သည္ တစ္ႏိုင္ငံလုံးအဆင့္ မဲဆႏၵရွင္စာရင္းျပဳစုျခင္းကို ၂ဝ၁၄ ခုႏွစ္ ႏိုဝင္ဘာလမွ စတင္ကာ လုပ္ေဆာင္လ်က္ရွိၿပီး မဲဆႏၵရွင္မ်ား အေနျဖင့္ အေျခခံမဲဆႏၵရွင္စာရင္း ၌ ၄င္းတို႔၏ အမည္ပါဝင္မႈ ရိွ၊ မရွိကို ၂ဝ၁၅ ခုႏွစ္ မတ္လႏွင့္ ဇြန္လမ်ားတြင္ စတင္ၾကည့္႐ႈႏိုင္ေတာ့မည္ ျဖစ္သည္။