ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္မ်ား

ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္မ်ားသည္ တစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦးအၾကား သေဘာတူညီခ်က္ျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္ရန္ ကိစၥမ်ားကို ကတိျပဳၾကသည့္ စာခ်ဳပ္မ်ား ျဖစ္ပါသည္။ တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦးအၾကား ကတိကဝတ္ အတိုင္း၊ သေဘာတူညီခ်က္ အတိုင္း ေဆာင္႐ြက္ေနၾကပါက ထိုစာခ်ဳပ္မ်ားကို အသုံးျပဳရန္ မလိုပါ။ သို႔ရာတြင္ တစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦးအၾကား ကတိအတိုင္း ေဆာင္႐ြက္ရန္ပ်က္ကြက္ျခင္း၊ သေဘာတူညီခ်က္ (ပဋိညာဥ္ စာခ်ဳပ္) ကို ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းျပဳသည့္ အခါတြင္ ပဋိညာဥ္အတိုင္း လိုက္ နာေဆာင္႐ြက္ေစရန္ သို႔မဟုတ္ ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္ ေဖာက္ဖ်က္မႈအတြက္ နစ္နာေၾကး ေတာင္းဆိုရန္ႏွင့္ ဥပေဒႏွင့္အညီ ရထိုက္သည့္ ကုစားမႈ မ်ားရရွိေစရန္အတြက္ ထိုပဋိညာဥ္ စာခ်ဳပ္မ်ားကို အသုံးျပဳ ေဆာင္႐ြက္ရပါသည္။ 

ထို႔ေၾကာင့္ ပဋိညာဥ္ စာခ်ဳပ္မ်ားသည္ တစ္ဦး ႏွင့္တစ္ဦး အၾကား သေဘာတူညီခ်က္ျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္မႈမ်ားတြင္ အလြန္ အေရးႀကီးပါသည္။ ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ လူပုဂၢိဳလ္မ်ား၊ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအၾကား ခ်ဳပ္ဆိုေသာ ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္ မ်ား(သေဘာ တူညီခ်က္မ်ား)ႏွင့္ အျပည္ျပည္ ဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ား (အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာသေဘာ တူညီခ်က္မ်ား) ဟု ေယဘုယ်အားျဖင့္ ခြဲျခားႏိုင္ပါသည္။

ပဋိညာဥ္ဆိုသည္မွာ (What is a Contract?)

ပဋိညာဥ္ (Contract)သည္ စာခ်ဳပ္ဝင္မ်ား၏ သေဘာတူညီခ်က္မွ ေပၚေပါက္လာျခင္း ျဖစ္ပါ သည္။ ပဋိညာဥ္ဆိုသည္မွာ ႏွစ္ဦး သို႔မဟုတ္ ႏွစ္ဦးထက္ပိုေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားအၾကားတြင္ ဥပေဒအရ အာဏာ သက္ေရာက္မႈရွိေသာ သေဘာတူညီခ်က္(Agreement)ကို ပဋိညာဥ္ဟု ဆိုလိုပါသည္။ ျမန္မာ ႏိုင္ငံ၏ တည္ဆဲပဋိညာဥ္အက္ ဥပေဒ(The Contract Act, Law No. 9/ 1872) ၏ ပုဒ္မ ၁၀ အရ ပဋိညာဥ္ျပဳရန္ အရည္အခ်င္းျပည့္ဝေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ား၏ လြတ္လပ္ ေသာသေဘာတူညီခ်က္ျဖင့္ ဥပေဒႏွင့္ညီေသာ အဖိုးစားနား အတြက္ ဥပေဒႏွင့္ညီေသာ၊ ပ်က္ျပယ္သည္ဟု အတိအလင္း ေၾကညာထား ျခင္း မရွိေသာ ဦးတည္ခ်က္တစ္ခု အတြက္ သေဘာတူညီခ်က္အားလုံးသည္ ပဋိညာဥ္ ျဖစ္ေၾကာင္း ျပ႒ာန္းထားပါသည္။ ပဋိညာဥ္တစ္ခု ျဖစ္ရန္အတြက္ အဓိကလိုအပ္ခ်က္မ်ားမွာ သေဘာတူညီခ်က္တစ္ခု တြင္ ကမ္းလွမ္းျခင္းႏွင့္ လက္ခံျခင္း (Offer and Acceptance)၊ ဥပေဒအရ ဆက္ႏႊယ္မႈျပဳရန္ ရည္႐ြယ္ခ်က္ (Intention to create legal relationship)၊ ဥပေဒႏွင့္ညီေသာ အဖိုးစားနား (Lawful consideration)၊ ပဋိညာဥ္ျပဳရန္ အရည္အခ်င္းျပည့္ဝမႈ (Capacity of parties competency)၊ လြတ္လပ္၍ စစ္မွန္ေသာသေဘာတူ ညီခ်က္ (Free and genuine consent)၊ ဥပေဒႏွင့္ညီေသာ ရည္ ႐ြယ္ခ်က္ (Lawful object)၊ ပ်က္ျပယ္သည္ဟု ေၾကညာထားျခင္း မရွိေသာ သေဘာ တူညီခ်က္ (Agreement not to be declared void)၊ ေဆာင္႐ြက္ရန္ အတြက္ တိက်မႈႏွင့္ ျဖစ္ႏိုင္မႈ (Certainty and possibility of performance) ႏွင့္ ဥပေဒအရ ပုံစံတက်ျဖစ္ျခင္း (Legal formalities)တို႔ ျပည့္စုံရန္ လိုအပ္ ပါသည္။

စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ား (Commercial Contract)

စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား၊ ကုန္သြယ္မႈႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ ခ်ဳပ္ဆိုေသာစာခ်ဳပ္ မ်ားကို စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ားဟု ေခၚဆိုႏိုင္ပါသည္။ အဆိုပါစာခ်ဳပ္အမ်ားစုမွာ ႏိုင္ငံ၏ ျပည္တြင္း ဥပေဒမ်ားအရ စည္းေႏွာင္မႈရွိပါသည္။ ဥပေဒႏွင့္အညီ တရားဝင္ေသာ စာခ်ဳပ္တစ္ ခုတြင္ ေယဘုယ် အားျဖင့္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ အဂၤါရပ္မ်ား ပါရွိပါသည္-

(က) သေဘာတူညီခ်က္ ပဋိညာဥ္ရွိရမည္၊

(ခ) စာခ်ဳပ္ဝင္တိုင္းသည္ အဖိုးစားနားတစ္ခုခု ေပးအပ္ရမည္၊

(ဂ) စာခ်ဳပ္ဝင္မ်ားသည္ ပဋိညာဥ္ခ်ဳပ္ဆိုရန္အတြက္ ဥပေဒႏွင့္ညီေသာ အရည္အခ်င္းရွိရမည္၊

(ဃ) စာခ်ဳပ္ဝင္မ်ားသည္ စာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုရန္အတြက္ လြတ္လပ္ေသာ သေဘာဆႏၵရွိရမည္၊

(င) စာခ်ဳပ္၏ အေၾကာင္းအရာသည္ ဥပေဒႏွင့္အညီ ျဖစ္ရမည္။

စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ေအာက္ပါအတိုင္း ခြဲျခားေတြ႕ရွိ ႏိုင္ပါ သည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ စီးပြားေရး ဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ားသည္ ေအာက္ေဖာ္ျပပါ လုပ္ငန္းမ်ားႏွင့္ ဆက္ႏြယ္ၾကပါသည္-

(က) ကုန္စည္ေရာင္းခ်ျခင္း၊

(ခ) ဝန္ေဆာင္မႈလုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္ျခင္း၊

(ဂ) ငွားရမ္းျခင္းလုပ္ငန္းမ်ား၊

(ဃ) အသိဉာဏ္ပစၥည္းမ်ားအသုံးျပဳျခင္း(မူပိုင္ခြင့္၊ ကုန္အမွတ္တံ ဆိပ္၊ တီထြင္မႈမူပိုင္ခြင့္၊ စက္မႈဒီဇိုင္း စသည္မ်ားႏွင့္ ကုန္သြယ္မႈ ဆိုင္ရာ လၽွိဳ႕ဝွက္ခ်က္မ်ား)

အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္မ်ား (International Commercial Contract)

အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာစီးပြားေရးစာခ်ဳပ္မ်ားသည္ မတူညီေသာႏိုင္ငံမ်ား မွ စာခ်ဳပ္ဝင္မ်ားအၾကား ခ်ဳပ္ဆို ေသာ စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ားကို ဆိုလိုျခင္းျဖစ္ပါသည္။ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စီးပြား ေရးစာခ်ဳပ္ မ်ားႏွင့္ သက္ဆိုင္ေသာ ဥပေဒမ်ားမွာ သက္ဆိုင္ရာအျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ကြန္ဗင္းရွင္းမ်ား၊ အျပည္ျပည္ ဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ား၊ ျပည္တြင္းဥပေဒမ်ား၊ စီးပြားေရးဆိုင္ရာ ဓေလ့ထုံးစံမ်ား ႏွင့္ အသုံးျပဳမႈမ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။

အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ အေရးႀကီးသည့္ အခ်က္မ်ား ျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စီးပြားေရး စာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ အေရးႀကီး သည့္အခ်က္မ်ား စီးပြားေရးဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ားႏွင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္တစ္ခုတြင္ ပါရွိၿမဲျဖစ္ေသာ ဥပေဒေရးရာ စာပိုဒ္မ်ားမွာ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္ပါသည္-

(က) စာခ်ဳပ္ႏွင့္ သက္ဆိုင္သည့္ ဥပေဒ (Governing Law)၊

(ခ) အျငင္းပြားမႈကို ေျဖရွင္းျခင္း (Settlement of Disputes)၊

(ဂ) မလြန္ဆန္ႏိုင္ေသာ ျဖစ္ရပ္ (Force Majeure)၊

(ဃ) စာခ်ဳပ္စတင္ အက်ိဳးသက္ေရာက္သည့္ ေန႔ရက္ (Entry into Force)၊

(င) စာခ်ဳပ္ျပင္ဆင္ျခင္း (Amendment)၊

(စ) စာခ်ဳပ္ရပ္စဲျခင္း (Termination)၊

(ဆ) စာခ်ဳပ္သက္တမ္းႏွင့္ စာခ်ဳပ္သက္တမ္း တိုးျမႇင့္ျခင္း (Term and Extension)၊

(ဇ) စာခ်ဳပ္အား ျပန္လည္ေစ့စပ္ၫွိႏႈိင္းျခင္း (Negotiation)၊

(ဈ) အာမခံျခင္းႏွင့္ ကိုယ္စားျပဳျခင္း (Indemnity and Representation)၊

ျပည္ေထာင္စုေရွ႕ေနခ်ဳပ္႐ုံးက စိစစ္အႀကံေပးေသာ စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္မ်ား

ျပည္ေထာင္စုေရွ႕ေနခ်ဳပ္႐ုံးက စိစစ္အႀကံေပးေသာ စီးပြားေရးစာခ်ဳပ္မ်ား ႏိုင္ငံေတာ္ႏွင့္သက္ ဆိုင္ ေသာ စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ားကို ျပည္ေထာင္စုေရွ႕ေနခ်ဳပ္႐ုံးက ျပည္ေထာင္စုေရွ႕ ေနခ်ဳပ္ဥပေဒ၊ နည္း ဥပေဒ မ်ားႏွင့္အညီ စိစစ္အႀကံျပဳလ်က္ရွိပါသည္။ အဆိုပါ စီးပြားေရး စာခ်ဳပ္ အမ်ားစုမွာ ေအာက္ပါစာခ်ဳပ္မ်ား ျဖစ္ပါသည္-

(က) ဖက္စပ္စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ခ) ကုမၸဏီအသင္းအဖြဲ႕မွတ္တမ္းႏွင့္ အသင္းအဖြဲ႕စည္းမ်ဥ္းမ်ား၊

(ဂ) ေျမငွားစာခ်ဳပ္မ်ား၊ အေဆာက္အအုံငွားရမ္းသည့္ စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဃ) တည္ေဆာက္၊ လုပ္ေဆာင္၊ လႊဲေျပာင္းသည့္ စာခ်ဳပ္မ်ား၊ (BOT)

(င) ျပည္ပမွ ပစၥည္းဝယ္ယူေရး စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(စ) ေငြေခ်းစာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဆ) ေရနံ၊ သဘာဝဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ဓာတ္သတၱဳရွာေဖြတူးေဖာ္ထုတ္လုပ္ ေရးဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဇ) စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခၽြန္လႊာမ်ား၊ နားလည္မႈမွတ္တမ္းမ်ား၊

(ဈ) ျပည္ပမွ အတိုင္ပင္ခံငွားရမ္းေရး စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ည) ျပည္တြင္းေရာင္းဝယ္ေရးစာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဋ) ေဆာက္လုပ္ေရးစာခ်ဳပ္မ်ား၊

(႒) တင္ဒါေခၚယူေရးစာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဍ) ျမန္မာႏိုင္ငံကုမၸဏီမ်ားအက္ဥပေဒအရ အစိုးရပါဝင္သည့္ အစုရွယ္ယာမ်ားဝယ္ယူျခင္း၊ လႊဲေျပာင္းျခင္း ဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ား၊

(ဎ) စီးပြားေရးဆိုင္ရာ အျခားစာခ်ဳပ္စာတမ္းမ်ား၊

အျငင္းပြားမႈမ်ားကို ေျဖရွင္းျခင္း (Settlement of Disputes)

စီးပြားေရးဆိုင္ရာစာခ်ဳပ္မ်ားသည္ တစ္ဦးႏွင့္တစ္ဦး ေျပလည္မႈမရွိ သည့္အခါတြင္ အျငင္းပြားမႈ မ်ား ေျဖရွင္းရာ၌ အသုံးျပဳၾကပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းျခင္းဆိုင္ရာ နည္းလမ္း မ်ားကို စာခ်ဳပ္ တြင္ အတိအလင္း ထည့္သြင္းထားရန္ လိုအပ္ပါသည္။ ထိုသို႔ စာခ်ဳပ္တြင္ေဖာ္ ျပထား ျခင္းမရွိပါက အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းသည့္ အခါတြင္ မည္သည့္နည္းလမ္းျဖင့္ ေျဖရွင္းရ မည္ဆိုသည္ကို ေ႐ြးခ်ယ္ေနရသ ျဖင့္ အျငင္းပြားမႈ ေျဖရွင္းျခင္း ဆိုင္ရာ နည္းလမ္းေ႐ြးခ်ယ္မႈ အတြက္ အျငင္းပြားမႈ တစ္ရပ္ ပိုမိုလာပါသည္။ သို႔ျဖစ္၍ စီးပြားေရးဆိုင္ရာ စာခ်ဳပ္မ်ားတြင္ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းျခင္းဆိုင္ရာ စာပိုဒ္သည္ အလြန္အေရးႀကီးေသာ အခ်က္ျဖစ္ပါသည္။

အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းရာတြင္ အဓိကအားျဖင့္ ေအာက္ပါနည္းလမ္းႏွစ္ရပ္ ေတြ႕ရွိရပါသည္-

(က) စီရင္ပိုင္ခြင့္ရွိသည့္ သက္ဆိုင္ရာတရား႐ုံးတြင္ တရားစြဲဆိုျခင္း (Litigation)၊

(ခ) သမား႐ိုးက်မဟုတ္ေသာ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းျခင္း (Alternative Dispute Resolution- ADR)၊

သမား႐ိုးက်မဟုတ္ေသာ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းျခင္း (Alternative Dispute Resolution- ADR)

တရား႐ုံးမ်ားတြင္ တရားစြဲဆိုျခင္းမွာ သမား႐ိုးက်နည္းလမ္း ျဖစ္ပါ သည္။ သက္ဆိုင္ရာအမႈ သည္မ်ား သည္ အျငင္းပြားမႈတစ္ခု ေပၚ ေပါက္လာသည့္အခါ မည္သူ၏ သေဘာတူညီ ခ်က္မၽွမလိုဘဲ စီရင္ ပိုင္ခြင့္ အာဏာ ရွိေသာ တရား႐ုံးတြင္ တရားစြဲဆိုခြင့္ရွိပါသည္။ ႐ုံးထိုင္ ေသာ တရားသူႀကီးသည္ ႏိုင္ငံေတာ္ က ခန္႔ထားေသာ တရား စီရင္ခြင့္အာဏာ ရရွိထားသူ ျဖစ္ပါသည္။ အမႈသည္မ်ားသည္ တရား သူႀကီး ကို ေ႐ြးခ်ယ္ပိုင္ခြင့္မရွိပါ။ ႏိုင္ငံေတာ္၏ တရား စီရင္ ေရး အာ ဏာအရ စစ္ေဆးစီရင္ ေဆာင္႐ြက္ ျခင္းျဖစ္ပါသည္။

မ်က္ေမွာက္ေခတ္တြင္ စီးပြားေရးဆိုင္ရာအျငင္းပြားမႈမ်ားကို တရား႐ုံး မ်ား၌ တရားစြဲဆိုျခင္း နည္းလမ္း ကို အသုံးျပဳျခင္း နည္းပါးလာပါ သည္။ သမား႐ိုးက်မဟုတ္ေသာ နည္းလမ္း (Alternative Dispute Resolution- ADR) ျဖင့္ေျဖရွင္းသည့္နည္းလမ္းကို ကမၻာ့ႏိုင္ငံအမ်ား စုတြင္က်င့္သုံးလာပါသည္။ သမား႐ိုးက်မဟုတ္ေသာ နည္းလမ္းျဖင့္ အျငင္းပြားမႈေျဖရွင္းျခင္း တြင္ ေစ့စပ္ျဖန္ေျဖျခင္း (Mediation)၊ ၫွိႏႈိင္း ေျဖရွင္းျခင္း (Negotiation)၊ ေဆြးေႏြးအေျဖရွာ ျခင္း (Conciliation) ႏွင့္ အႏုညာတစီရင္ဆုံး ျဖတ္ျခင္း (Arbitration)တို႔ ပါဝင္ပါသည္။

အႏုညာတစီရင္ဆုံးျဖတ္ျခင္း (Arbitration)

အႏုညာတစီရင္ဆုံးျဖတ္ျခင္းဆိုသည္မွာ တရားစီရင္ေရးမဟုတ္ပါ။ သို႔ရာတြင္ တရားစီရင္ေရး သေဘာ သက္ေရာက္ေသာ ေဆာင္႐ြက္ ခ်က္ (Quasi-Judicial Function)ျဖစ္ပါသည္။ တရားသူႀကီးက စီရင္ ဆုံးျဖတ္ျခင္း မဟုတ္ေသာ္လည္း ႏွစ္ဖက္အမႈသည္မ်ားက အႏုညာ တ စီရင္ဆုံးျဖတ္ျခင္းကို ခံယူရန္ သေဘာတူညီခ်က္ရွိၿပီး ႏွစ္ဖက္အမႈ သည္မ်ားက ေ႐ြးခ်ယ္ခန္႔ ထား ေသာ ခုံသမာဓိလူႀကီး (Arbitrator) မ်ားက စစ္ေဆးစီရင္ဆုံးျဖတ္ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ထိုသို႔ဆုံးျဖတ္ရန္ အတြက္ သက္ဆိုင္ရာ အႏုညာတခုံ႐ုံးဥပေဒ (The Arbitration Law) ကို လိုက္နာေဆာင္႐ြက္ရပါသည္။ အႏုညာတခုံ႐ုံး ဆုံးျဖတ္ ခ်က္သည္ အမႈသည္မ်ားအေပၚ အာဏာသက္ေရာက္မႈ၊ စည္းေႏွာင္ မႈရွိၿပီး ေယဘုယ်အားျဖင့္ အၿပီးအျပတ္ျဖစ္ပါသည္။

လြင္သြင္ဦး

(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)