စားသုံးဆီအမျိုးအစားများနှင့် ပြည်သူလူထုကျန်းမာရေး

 

ဒေါက်တာအောင်ညွန့်ပိုင်

မြန်မာတို့၏ နေ့စဉ်စားသောက်မှု လူနေမှုဘဝ တွင်“ဆီ”သည် မရှိမဖြစ်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍ မှ ပါဝင်နေသည်။ “ဆီစိမ်မုန့်၊ ဆီပြန်ဟင်း” ဟူသော စကားအတိုင်း ဆီကို လက်ကြားယိုအောင် စားသုံး တတ်သည့် အလေ့အထသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် အမြစ်တွယ်နေခဲ့သည်မှာကြာပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအလေ့အထ၏နောက်ကွယ်တွင် ပြည်သူလူထု သတိမပြုမိဘဲ ခံစားနေရသည့် ရောဂါဝေဒ နာများနှင့် အသက်အန္တရာယ်များစွာရှိနေသည်ကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့(WHO)နှင့် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့က အစဉ်တစိုက် သတိပေးနှိုးဆော်လျက်ရှိသည်။

လတ်တလော စာရင်းဇယားများအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လေဖြတ်ခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်းနှင့် ဆီးချိုရောဂါကဲ့သို့ မကူးစက် နိုင်သောရောဂါများ (Non-Communicable Dise-ases - NCDs) ကြောင့် သေဆုံးရသူအရေအတွက်သည် စုစုပေါင်းသေဆုံးမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အထိ မြင့်တက်လာကြောင်း သိရသည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ပွားရခြင်း၏ အဓိကတရားခံများထဲတွင် “စားသုံးဆီကို မှားယွင်းစွာ ရွေးချယ်စားသုံးခြင်း”က ထိပ်ဆုံးမှပါဝင်နေသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိနှင့် မိမိမိသားစု အသက်အန္တရာယ်ကင်းဝေးစေရန်အတွက် စားသုံးဆီများတွင်ပါဝင်သည့် အဆီအမျိုးအစား သုံးမျိုး၏ သဘာဝနှင့် ကောင်းကျိုး၊ ဆိုးကျိုးများကို သေချာစွာ သိရှိနားလည်ထားရန် လိုအပ်လှသည်။

၁။ မပြည့်ဝဆီ (Unsaturated Fats) - “ကျန်းမာ ရေးကို အထောက်အကူပြုသောအဆီ”

စားသုံးဆီများတွင် အခြေခံအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ် အတွက် ကောင်းမွန်ပြီး ကျန်းမာရေးအရအဆင့် မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည့်အဆီကို “မပြည့်ဝဆီ” ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ပြည်သူများအနေဖြင့် ဤအဆီ အမျိုးအစားကို ပိုမိုတိုးမြှင့် စားသုံးသင့်သည်။

မပြည့်ဝဆီသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ကောင်းမွန် သော သွေးတွင်းအဆီဓာတ် (HDL - High-Density Lipoprotein) ကိုမြင့်တက်စေပြီး မကောင်းသော သွေးတွင်းအဆီဓာတ် (LDL - Low-Density Lipoprotein) များကို လျှော့ချပေးသည်။ နှလုံးရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေနှင့် အမျိုးအစား (၂) ဆီးချို ရောဂါကဲ့သို့ မကူးစက်နိုင်သောရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို သိသိသာသာ လျော့နည်းစေသည်။

မြေပဲဆီ၊ နှမ်းဆီ၊ နေကြာဆီ၊ သံလွင်ဆီကဲ့သို့ သော အပင်မှရသည့်ဆီများနှင့် ငါးများမှရသော အဆီ (Omega-3 fatty acids) တို့တွင် မပြည့်ဝဆီ အများဆုံးပါဝင်သည်။

၂။ ပြည့်ဝဆီ (Saturated Fats) - “အတန်အသင့်သာ စားသုံးသင့်ပြီး လျှော့ချရမည့်အဆီ” ပြည့်ဝဆီသည် အလွန်အကျွံစားသုံးပါက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းကျန်းမာရေးဆိုးကျိုးများကို မသိမသာ သယ်ဆောင်လာတတ်သဖြင့် တတ်နိုင်သမျှ လျှော့စားသုံးရန် လိုအပ်သည်။ ပြည့်ဝဆီများကို လိုအပ်သည်ထက် ပိုမိုစားသုံးပါက ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း မကောင်းသောသွေးတွင်းအဆီဓာတ် (LDL) များ လွန်ကဲစွာမြင့်တက်လာစေသည်။ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် အဝလွန်ခြင်း၊ အသည်းအဆီဖုံးခြင်း၊ သွေးကြောနံရံများတွင် အဆီများကပ်ငြိကာ သွေးကြောများကျဉ်းမြောင်းလာ ခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြောပိတ်ခြင်းနှင့် လေဖြတ်ခြင်း စသည်တို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

 စားအုန်းဆီ၊ တိရစ္ဆာန်မှရသောအဆီများ (ဝက်ဆီ၊ အမဲဆီ)၊ ထောပတ်နှင့် ဆီကြော်မုန့် အမျိုးအစား များတွင် ပြည့်ဝဆီများ အများဆုံးပါဝင်သည်။

၃။ အသွင်ပြောင်းဆီ- “လုံးဝရှောင်ကြဉ်ရမည့် အဆိပ်အတောက်ဆီ” အသွင်ပြောင်းဆီဆိုသည်မှာ အစားအသောက်များ ပုပ်သိုးမသွားဘဲ ရေရှည်အထားခံရန်၊ အရသာပိုမိုကောင်းမွန်စေရန်နှင့် ပုံမှန်အသုံးပြုသောဆီတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထား သော အဆီဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးအတွက် “အဆိပ်အတောက်” သဖွယ် အန္တရာယ်အရှိဆုံးဆီ ဖြစ်သည်။

၎င်းသည် ပြည့်ဝဆီထက်ပင် ပိုမိုဆိုးရွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း သွေးတွင်းဆီ (Triglycerides)များကို ပိုမိုမြင့်တက်စေသည့်အပြင် ကောင်းမွန်သော အဆီဓာတ် (HDL) ကိုပါ ကျဆင်းစေသည်။ ခန္ဓာကိုယ် တွင်း ရောင်ရမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း၊ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားစေခြင်း၊ နှလုံးသွေးကြော ပိတ်၍ ရုတ်တရက်အသက်ဆုံးရှုံးစေခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲ ဆိုးကျိုးများစွာကို ခံစားရစေသည်။ အသင့်စားအစားအစာများဖြစ်သည့် အာလူးကြော်၊ ကြက်ကြော်၊ ကိတ်မုန့်၊ ဘီစကွတ်၊ ကြက်ဥလိပ်၊ မာဂျရင်း (Margarine) နှင့် စက်ရုံထုတ်မုန့်မျိုးစုံတို့ တွင် အသွင်ပြောင်းဆီများပါဝင်သည်။

စားသုံးဆီနှင့်ပတ်သက်၍ ပြည်သူများ လိုက်နာရန် အကြံပြုချက်-

- မပြည့်ဝဆီ (မြေပဲဆီ၊ နှမ်းဆီ၊ နေကြာဆီ) ကို ဦးစားပေး ရွေးချယ်စားသုံးပါ။

- ပြည့်ဝဆီ (စားအုန်းဆီ၊ တိရစ္ဆာန်အဆီ၊ ထောပတ်) ကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့ချပါ။

- အသွင်ပြောင်းဆီ (အာလူးကြော်၊ ကြက်ကြော်၊ စက်ရုံထုတ်မုန့်များ) စားသုံးခြင်းကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ပါ။

- ဆီပြန်ဟင်းများနှင့် ဆီကြော်မုန့်များ စားသုံးမှုကို မိသားစုအလိုက် လျှော့ချပါ။

- ဝယ်ယူရာတွင် စားသောက်ကုန်တံဆိပ်ပေါ်ရှိ အာဟာရတန်ဖိုး (Nutrition Facts) တွင် အသွင် ပြောင်းဆီ သုညရာခိုင်နှုန်းပါဝင်မှုကို စစ်ဆေးပါ။

စားသုံးဆီမှားယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်သောရောဂါဆိုးများ

စားအုန်းဆီနှင့် အသွင်ပြောင်းဆီများကို ရေရှည်စားသုံးခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ကို တဖြည်းဖြည်း ချို့ယွင်းလာစေပြီး အောက်ပါရောဂါဆိုးများကို ဖိတ်ခေါ်ရာရောက်သည်။

နှလုံးသွေးကြော ကျဉ်းရောဂါ (Coronary Heart Disease)

 မကောင်းသောအဆီများ သွေးကြောအတွင်း စုပုံလာသောအခါ နှလုံးသို့ သွေးစီးဆင်းမှုပိတ်ဆို့ပြီး ရုတ်တရက်နှလုံးရပ်ခြင်း (Heart Attack) ဖြစ်ကာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်။

လေဖြတ်ခြင်း(Stroke)

ဦးနှောက်သို့ သွားသော သွေးကြောများအတွင်း အဆီပိတ်ဆို့ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးကြောပေါက်ခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ကိုယ်တစ်ခြမ်းသေခြင်း၊ စကား မပြောနိုင်တော့ခြင်း စသည့်ဝေဒနာများကို ရေရှည် ခံစားရနိုင်သည်။

အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါ (Type 2 Diabetes)

အသွင်ပြောင်းဆီများသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အင်ဆူလင်ဟော်မုန်းတုံ့ပြန်မှုကို ပျက်စီးစေသဖြင့် သွေးတွင်း သကြားဓာတ်ကို မထိန်းချုပ်နိုင်ဘဲ ဆီးချို ရောဂါ ဖြစ်ပွားစေသည်။

ကျန်းမာသောလူနေမှုဘဝသို့ မည်ကဲ့သို့ ကူးပြောင်းမည်နည်း

မိမိတို့၏ နေ့စဉ်ချက်ပြုတ် စားသောက်မှုပုံစံကို အနည်းငယ်ပြောင်းလဲရုံမျှဖြင့် ဤအန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။

ဟင်းချက်ရာတွင် ဆီပြန်ဟင်းများအစား ဆီနည်းနည်းဖြင့်ချက်ပြုတ်ခြင်း နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုပါ။

တစ်ခါကြော်ပြီးသားဆီကို အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း(တစ်ကျော့ပြန်ဆီ) သည် အသွင်ပြောင်းဆီ (Trans Fat) ကို ပိုမိုထွက်ရှိစေသဖြင့် လုံးဝမပြုလုပ်သင့်ပါ။

စက်ရုံထုတ် အသင့်စားမုန့်များအစား လတ်ဆတ်သော အသီးအနှံများ၊ အခွံမာသီးများကို သရေစာ အဖြစ်စားသုံးပါ။

မိမိတို့ နေ့စဉ်စားသုံးနေသည့် ဆီအမျိုးအစားသည် မိမိတို့၏အသက်အန္တရာယ်နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်နေသည်။ ပြည့်ဝဆီများကိုတတ်နိုင်သမျှ လျှော့ချပြီး အသွင်ပြောင်းဆီများကို လုံးဝရှောင်ကြဉ်ကာ မပြည့်ဝဆီများကိုသာ စနစ်တကျရွေးချယ် စားသုံးခြင်းဖြင့် မိမိနှင့် မိမိမိသားစုဝင်များကို ဆိုးရွားလှသော နှလုံးရောဂါ၊ လေဖြတ်ရောဂါ ဘေးအန္တရာယ်များမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ကြပါစို့ဟု တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါသည်။ ။

အကိုးအကားများ

World Health Organization (WHO). Healthy diet fact sheets. (Accessed based on WHO guidelines).

MAYO CLINIC. Dietary fats: Know which types to choose. (Accessed based on Mayo Clinic clinical standards).

Ministry of Health (MoH), Myanmar. National Guidelines for Non-Communicable Diseases (NCDs) Prevention and Control.

Harvard T.H. Chan School of Public Health. The Truth About Fats: Bad and Good.