ျပည္သူကို ဝန္ေဆာင္မႈမ်ားေပးအပ္ရင္း ျပည္သူ႕အတြက္ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ေနသည့္ က်န္းမာေရးႏွင့္ အားကစားဝန္ႀကီးဌာန

ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံတြင္ က်န္းမာႀကံ႕ခိုင္သည့္ ႏိုင္ငံသားမ်ားကို ပိုင္ဆိုင္မွသာ ႏိုင္ငံတည္ၿငိမ္ ေအးခ်မ္းမႈ၊ စီးပြားေရးျဖစ္ထြန္းေအာင္ျမင္မႈ၊ ပညာေရး ျမင့္မားမႈ၊ လူမႈစီးပြားဘ၀ ျပည့္စုံ ခ်မ္းသာမႈမ်ားကို ရရွိႏိုင္မည္ျဖစ္ရာ က်န္းမာေရးက႑သည္ အလြန္ အေရးႀကီးသကဲ့သို႔ ယင္းႏွင့္ဆက္စပ္၍ က်န္းမာ ႀကံ႕ခိုင္သည့္ အနာဂတ္မ်ိဳးဆက္သစ္မ်ား ေပၚထြန္း ေရးအတြက္သာမက မ်ိဳးခ်စ္စိတ္၊ အသင္းအဖြဲ႕ စိတ္ဓာတ္တို႔ ပ်ိဳးေထာင္ေပးရာ အားကစားက႑ သည္လည္း အလြန္အေရးႀကီးပါသည္။

ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရသစ္လက္ထက္တြင္ ဝန္ႀကီး ဌာနႏွစ္ခုကို ေပါင္းစုကာ က်န္းမာေရးႏွင့္ အားကစားဝန္ႀကီး ဌာနအျဖစ္ ျပန္လည္ဖြဲ႕စည္းခဲ့သည္။ အစိုးရသက္တမ္းသည္ တတိယ (၁) ႏွစ္တာ ျပည့္ေျမာက္ခဲ့ၿပီျဖစ္ရာ ဝန္ႀကီးဌာန၏ တတိယ (၁)ႏွစ္တာ ျဖတ္သန္းမႈမ်ား အေၾကာင္းကို သိရွိႏိုင္ရန္အတြက္ က်န္းမာေရးႏွင့္ အားကစားဝန္ႀကီးဌာန ျပည္ေထာင္စုဝန္ႀကီး ေဒါက္တာျမင့္ေထြးကို ေတြ႕ဆုံေမးျမန္းျဖစ္ခဲ့ပါသည္ -

ေမး။ ။က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈလုပ္ငန္းေတြ နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ တတိယ (၁)ႏွစ္တာအတြင္း ျဖတ္သန္းမႈအေျခအေနကို သိပါရေစရွင့္။

ေျဖ ။ ။ က်န္းမာေရးႏွင့္ အားကစားဝန္ႀကီးဌာန အေနနဲ႔ ျပည္သူလူထုကို က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးလ်က္ရွိရာမွာ ေရရွည္ရည္မွန္းခ်က္အေနနဲ႔ ႏိုင္ငံသားတိုင္း က်န္းမာႀကံ႕ခိုင္ၿပီး က်န္းမာေရး အဆင့္အတန္း ျမင့္မားေရး၊ လူတိုင္း လက္လွမ္းမီ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈေတြရရွိႏိုင္ဖို႔အတြက္ မိမိတို႔ရဲ႕ဝန္ထမ္းေတြ အားသြန္ခြန္စိုက္ ႀကိဳးပမ္းေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။ ဆက္လက္ေဆာင္႐ြက္ဖို႔လည္း အမ်ားႀကီးက်န္ရွိ လိုအပ္ေနပါေသးတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္ တို႔ရဲ႕ ဝန္ထမ္းေတြဟာ အခက္အခဲေတြ၊ စိန္ေခၚမႈ ေတြ၊ ဘ႑ာေငြရရွိမႈ အကန္႔အသတ္ေတြ ၾကား ထဲက ေဆာင္႐ြက္ခဲ့ရတဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို ျပန္လည္သုံးသပ္ၾကည့္ရင္ ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ အေတာ္မ်ားမ်ားကို အားရေက်နပ္မႈရွိပါတယ္။ျ ပည္သူကို က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈေပးအပ္တာ အေတာ္ကို မ်ားျပားခဲ့ၿပီး လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြ ပီျပင္ေျပာင္ေျမာက္ခဲ့တာ ေတြ႕ရပါတယ္။ ဝန္ႀကီး ဌာနရဲ႕ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ဆိုတာ ကၽြန္ေတာ္ လုပ္ေဆာင္တာ မဟုတ္ပါဘူး၊ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဝန္ထမ္းေတြရဲ႕ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ေတြကို ကၽြန္ေတာ္ က ေျပာျပမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

 

ဝန္ႀကီးဌာနမွာ အရာထမ္းဝန္ထမ္း ၁၆၉၁၃ ဦးနဲ႔ အမႈထမ္း ၉၅၄၈၆ ဦးတို႔ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ ေနပါတယ္။ လက္ရွိခန္႔ထားတဲ့ ဝန္ထမ္းအေရအတြက္ဟာ စုစုေပါင္း ခြင့္ျပဳအင္အားရဲ႕ ၅၅ရာခိုင္ႏႈန္းပဲ ရွိပါေသးတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အစိုးရလက္ထက္မွာ ဆရာဝန္သစ္လြင္ ၃၉၈၈ ဦး၊ သြားဆရာဝန္ ၅၁၆ ဦး၊ လက္ေထာက္ က်န္းမာေရးမွဴး ၃၈၁ ဦး၊ လက္ေထာက္တိုင္းရင္းေဆးမွဴး ၁၉၁ ဦး၊ ေဆးဘက္ကၽြမ္းက်င္ ၂၄၀၈ ဦး၊ သူနာျပဳ ၅၆၈၁ ဦး၊ သားဖြား ၃၀၀၅ ဦး၊ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး ႀကီးၾကပ္(၂) ၃၀၀၀ ၊ အငယ္တန္းအ င္ဂ်င္နီယာ ၁၃၀ နဲ႔ အကူသူနာျပဳ ၉၃၀ ကို ထပ္တိုးၿပီး အသစ္ခန္႔ထားခဲ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ မၾကာခင္လပိုင္းမွာ သားဖြားဆရာမ ၉၃၉ ဦး ထပ္ခန္႔ဖို႔ ရွိပါတယ္။

က်န္းမာေရးဝန္ႀကီးဌာနဟာ ၁၆ ခုတင္ကေန ခုတင္ ၂၀၀၀ ဆံ့အထိ စုစုေပါင္း ေဆး႐ုံ ၁၁၄၄႐ုံနဲ႔ ေဆး႐ုံခုတင္ေပါင္း ၅၅၂၆၆ ခုနဲ႔ က်န္းမာေရး ဝန္ေဆာင္မႈေပးေနသလို၊ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးဘက္က ေဒသႏၲရ/မိခင္နဲ႔ ကေလးက်န္းမာေရး ဌာန ၄၄၁ ခု၊ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာန ၁၈၄၉ခုနဲ႔ ဌာနခြဲေပါင္း ၈၆၂၈ ခုတို႔နဲ႔ ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးလ်က္ရွိပါတယ္။ ဒါတင္မက တိုင္းရင္းေဆး႐ုံ ၄၀ နဲ႔ တိုင္းရင္းေဆးခန္း ၂၁၀ တို႔နဲ႔ ဝန္ေဆာင္မႈေပးလ်က္ရွိပါတယ္။ အစိုးရသစ္လက္ထက္မွာ တိုးခ်ဲ႕လူနာေဆာင္၊ တိုက္နယ္ေဆး႐ုံ၊ ခြဲစိတ္ခန္း၊ ဓာတ္မွန္ခန္းနဲ႔ ဓာတ္ခြဲခန္း စုစုေပါင္း ၃၄၁ ခု အသစ္တိုးခ်ဲ႕ ေဆာက္လုပ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးက႑မွာ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာန/ဌာနခြဲ၊ ေဒသႏၲရ ေဆးခန္း၊ မိခင္နဲ႔ ကေလးက်န္းမာေရးဌာန၊ သားဖြားခန္းနဲ႔ ေဆးစတိုစတဲ့ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး အေဆာက္အအုံ စုစုေပါင္း ၁၃၅၇ ခု တည္ေဆာက္ ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဖြဲ႕စည္းပုံအသစ္အေနနဲ႔ တိုက္နယ္ ေဆး႐ုံေပါင္း ၂၁ ႐ုံနဲ႔ ေဆး႐ုံခုတင္အဆင့္ျမႇင့္တင္ ျခင္းမွာ ရွစ္ခုခန္႔၊ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာန ၇၁ ခုနဲ႔ ဌာနခြဲေပါင္း ၂၀ ဖြဲ႕စည္းပုံအသစ္ တိုးခ်ဲ႕ ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ျပည္သူေတြကို က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးေနတဲ့ ဝန္ထမ္းေတြရဲ႕ ေနထိုင္ေရး အဆင္ေျပ ေစဖို႔ ရည္႐ြယ္ၿပီး ၂၀၁၆ - ၂၀၁၇ ဘ႑ာေရးႏွစ္မွာ ဝန္ထမ္းအိမ္ရာ အခန္းေပါင္း ၆၇၃၆ ခန္း တည္ေဆာက္ေပးခဲ့ၿပီး ၂၀၁၈ - ၂၀၁၉ ဘ႑ာႏွစ္မွာ အခန္းေပါင္း ၁၀၃၇၇ ခု ၿပီးစီးေအာင္ တည္ေဆာက္ေနတဲ့အတြက္ ဝန္ထမ္းအိမ္ရာ ေတြမွာ ဝန္ထမ္းေတြ စိတ္ေအးခ်မ္းသာစြာနဲ႔ ေနထိုင္ႏိုင္မွာျဖစ္ၿပီး ေနာက္ႏွစ္ေတြမွာ ဆက္လက္ တည္ေဆာက္ေပးသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ႏိုင္ငံေတာ္အစိုးရသစ္ လက္ထက္မွာ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈလုပ္ငန္းေတြအတြက္ ဘ႑ာေငြေတြကို ႏွစ္စဥ္တိုးျမႇင့္ ခ်ထားေပးလ်က္ရွိၿပီး ၂၀၁၈ - ၂၀၁၉ ဘ႑ာႏွစ္မွာ ႏိုင္ငံေတာ္မွ ေငြက်ပ္ ၉၄၄ ဘီလီယံ၊ ႏိုင္ငံျခားအဖြဲ႕အစည္းေတြရဲ႕ ေထာက္ပံ့ေငြက ေငြက်ပ္ ၁၅၂ ဘီလီယံေလာက္ရဖို႔ရွိၿပီး ေခ်းေငြအေနနဲ႔ ေငြက်ပ္ ၃၅ ဒသမ ၅ ဘီလီယံ ေလာက္ ရဖို႔ရွိပါတယ္။ ေဆးဝါးနဲ႔ ေဆးပစၥည္းေတြ ကို ႏွစ္စဥ္တိုးတက္ ဝယ္ယူခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဘ႑ာႏွစ္မွာ ေဆးဝါးကို ေငြက်ပ္ ဘီလီယံ၁၂၀ ဖိုးနဲ႔ေဆးပစၥည္းအတြက္ ေငြက်ပ္ ၆၄ဘီလီယံဖိုး ဝယ္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလို ဘ႑ာေငြရရွိမႈအေပၚ မူတည္ၿပီး ဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ ဦးစားေပးလုပ္ငန္းေတြ ခ်မွတ္ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ ေဆး႐ုံအေဆာင္သစ္ေတြ တိုးခ်ဲ႕ တည္ေဆာက္ၿပီး ကုသမႈအရွိန္ျမႇင့္တဲ့ အပိုင္းနဲ႔ ထူးျခားတဲ့ ဝန္ေဆာင္မႈေတြကို သိပါရေစရွင့္။

ေျဖ ။ ။ ေဆာက္လုပ္တဲ့အထဲမွာ ထူးျခားတာ ေတြက ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီးတြင္ သဃၤန္းကၽြန္း ျပည္သူ႕ ေဆး႐ုံႀကီးမွာ ေက်ာက္ကပ္၊အစာအိမ္အူလမ္းေၾကာင္းနဲ႔ ရင္ေခါင္းခြဲစိတ္ ေဆာင္ေတြပါတဲ့ တိုးခ်ဲ႕ (၆)ထပ္ လူနာေဆာင္၊ ရန္ကင္းကေလးေဆး႐ုံႀကီးမွာ ႏွလုံးေရာဂါ ေဝဒနာရွင္ ကေလးသူငယ္ေတြကို ေဆးဝါးကုသမႈ / ခြဲစိတ္ကုသမႈ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ဖို႔ Cardiac Complex (၆)ထပ္ေဆာင္၊ ရန္ကုန္ ခုတင္(၅၀၀)ဆံ့ အထူးကု ေဆး႐ုံႀကီးမွာ အသည္းနဲ႔ သည္းေျခလမ္းေၾကာင္း၊ ဆီးနဲ႔ ေက်ာက္ကပ္ ခြဲစိတ္ခန္းေတြ၊ ဓာတ္မွန္ခန္း၊ ICU ပါဝင္ေသာ တိုးခ်ဲ႕ (၆)ထပ္ေဆာင္၊ အင္းစိန္အေထြေထြေရာဂါကုေဆး႐ုံႀကီးမွာ အေရးေပၚ လူနာေတြနဲ႔ အ႐ိုးလူနာေတြအတြက္ (၆)ထပ္လူနာ ေဆာင္၊ ရန္ကုန္ျပည္သူ႕ေဆး႐ုံႀကီးမွာ ကင္ဆာ ေရာဂါကုသေဆာင္ (၅)ထပ္ေဆာင္၊ ဗဟိုအမ်ိဳးသမီးေဆး႐ုံႀကီး(ရန္ကုန္)မွာ ေမြးကင္းစ ကေလးလူနာေဆာင္ (၅)ထပ္ေဆာင္၊ ရန္ကုန္အေနာက္ပိုင္း ျပည္သူ႕ေဆး႐ုံမွာ တိုးခ်ဲ႕ (၅)ထပ္လူနာေဆာင္ေတြကို ေဆာက္လုပ္ေပးခဲ့ပါတယ္။

ျပည္သူေတြကို က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ ေပးႏိုင္မႈအေျခအေနက ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ အတြင္းလူနာေပါင္း သုံးသန္းခန္႔နဲ႔ အျပင္လူနာေပါင္း ၁၂ သန္းခန္႔ကို ျပည္သူ႕ေဆး႐ုံေတြမွာ ျပဳစုကုသ ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ျပည္သူ႕က်န္းမာ ေရးဘက္မွ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာန/ဌာနခြဲ ေတြမွာ ေဆးခန္း လာျပသူ ေပါင္း ၁၄ သန္းခန္႔ကို ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ တစ္လလၽွင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ မိခင္ ၇၀၀၀၀ ကေန ၈၀၀၀၀ ခန္႔အထိ ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးလ်က္ ရွိပါတယ္။ အလားတူ တိုင္းရင္းေဆး႐ုံ ေတြမွာ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ အတြင္းလူနာေပါင္း ၁၈၀၀၀ နဲ႔ အျပင္ လူနာေပါင္း ၃၅၀၀၀၀ ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးခဲ့ပါတယ္။

ခြဲစိတ္ကုသေရးဘက္မွာ လူနာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကို ခြဲစိတ္ေပးႏိုင္ခဲ့တယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ အတြင္း ျပည္သူေတြကို ခြဲစိတ္မႈေပါင္း ၇၆၀၀၀၀ ႀကိမ္ခန္႔အထိ ခြဲစိတ္ေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ (၃)ႏွစ္တာ ကာလအတြင္း ထူးျခားေသာ ကုသေရးဆိုင္ရာ စြမ္းေဆာင္မႈေတြအေနနဲ႔ အသည္းအစားထိုး ခြဲစိတ္မႈေပါင္း (၃၄)ႀကိမ္၊ ေက်ာက္ကပ္အစားထိုး ခြဲစိတ္မႈေပါင္း (၉၉)ႀကိမ္၊ ရင္ေခါင္းဖြင့္ ႏွလုံးခြဲစိတ္ ကုသျခင္း (၂၀၇၆)ႀကိမ္၊ ႏွလုံးေသြးေၾကာခ်ဲ႕ကုသျခင္း (၁၂၉၈၃)ႀကိမ္၊ ဦးေႏွာက္ခြဲစိတ္မႈ အမ်ိဳးမ်ိဳး (၁၀၇၇) ႀကိမ္၊ ႐ိုးတြင္း ျခင္ဆီ အစားထိုးကုသျခင္း (၁၁)ႀကိမ္၊ ေျချပတ္ လက္ျပတ္ ျပန္လည္ဆက္ေပးျခင္း (၂၁၄)ႀကိမ္၊ လက္မျပတ္ျခင္းအား ေျခမျဖင့္ အစားထိုးခြဲစိတ္ေပးျခင္း (၃၇)ႀကိမ္၊ အသားအစားထိုးခြဲစိတ္ ေပးျခင္း (၁၁၇)ႀကိမ္၊ ေသြးေၾကာဆက္ကုသမႈ ေပးျခင္း(၃၄၇)ႀကိမ္တို႔ကို ေအာင္ျမင္စြာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ ခဲ့ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ သားသမီးရလိုသူေတြအတြက္ဌာန (Fertility Centre)ကို ဗဟိုအမ်ိဳးသမီး ေဆးရံု မွာ ဖြင့္လွစ္၍ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ပထမဦးဆုံးေသာ ဖန္ႁပြန္သေႏၶသားကို ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇြန္လ ၁၂ ရက္တြင္ ေအာင္ျမင္စြာ ေမြးဖြားေပးႏိုင္ခဲ့တာကလည္း ေအာင္ျမင္မႈတစ္ရပ္ျဖစ္ပါတယ္။ ျပည္ပႏိုင္ငံအသီးသီးက ပညာရွင္ အဖြဲ႕ေတြက ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ အတြင္းမွာ အႀကိမ္ေပါင္း ၁၂၅ ႀကိမ္ လာေရာက္ၿပီး ကၽြန္ေတာ္တို႔ဆီက ခြဲစိတ္ဆရာဝန္ေတြနဲ႔ ပူးေပါင္း၍ ခြဲစိတ္ကုသမႈေတြနဲ႔ သင္ၾကားေရးလုပ္ငန္းေတြ ေဆာင္႐ြက္ခဲ့ပါတယ္။

ပထမဆုံး ေခတ္မီဆက္သြယ္ေရး နည္းပညာသုံး ဓာတ္မွန္စက္ (Tele - radiology) ကို မြန္ျပည္နယ္ က်ိဳက္မေရာ၊ ဘီးလင္းႏွင့္ ေခ်ာင္းဆုံ ၿမိဳ႕နယ္သုံးၿမိဳ႕နယ္တြင္ ဝန္ႀကီးဌာနမွ ဘ႑ာ ေငြက်ပ္သိန္း ၄၂၀၀ ခန္႔ က်ခံသုံးစြဲ၍ စတင္ေဆာင္႐ြက္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဓာတ္မွန္ ဆရာဝန္မရွိတဲ့ ေဒသမွာ ၎နည္းပညာနဲ႔ ေရာဂါေတြကို ပိုမိုမွန္ကန္စြာရွာေဖြေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ေဝးလံခက္ခဲတဲ့ ေဒသေနျပည္သူေတြအတြက္ အထူးအက်ိဳးရွိမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ သြားလာမႈခက္ခဲတဲ့ ခ်င္း၊ ကခ်င္နဲ႔ ကယားျပည္နယ္ေတြမွာ ဘ႑ာေငြရရွိမႈ အေပၚ မူတည္၍ ဆက္လက္ေဆာင္႐ြက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။ကုသေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ပံ့ပိုးတဲ့ဌာနေတြ ျဖစ္တဲ့ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြနဲ႔ ေသြးလွဴဘဏ္တို႔ရဲ႕ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ေတြနဲ႔ အျခားတိုးတက္မႈေတြကို သိလိုပါတယ္။

ေျဖ ။ ။ အမ်ိဳးသားက်န္းမာေရး ဓာတ္ခြဲမႈ ဆိုင္ရာဌာနမွာ ကမၻာ့အဆင့္အတန္းမီ ဓာတ္ခြဲခန္းႀကီးတစ္ခုကို ျပင္သစ္ႏိုင္ငံကေန ေခ်းေငြယူ႐ို ၂၂ သန္း၊ ေထာက္ပံ့ေငြ ယူ႐ိုငါးသန္းနဲ႔ ေဆာင္႐ြက္သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီဓာတ္ခြဲခန္းရဲ႕ ဝန္ေဆာင္မႈကို ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေရာဂါေဗဒ (Pathology)နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ၇၅၀၀၀ ခန္႔ စစ္ေဆးေပးခဲ့ပါတယ္။ အဏုဇီ၀ (Microbiology) နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ၆၃၀၀၀ ခန္႔ စစ္ေဆးခဲ့ ပါတယ္။ ဒီဓာတ္ခြဲခန္းႀကီးကို ISO 1518 အဆင့္အတန္းကို ရဖို႔အတြက္ US CDC, WHO နဲ႔ United Kingdom မွ အဖြဲ႕ေတြ နဲ႔ေပါင္းၿပီး ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

ဗဟိုေသြးလွဴဘဏ္အေနနဲ႔ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕မွာ လူနာေတြရဲ႕ အေရးေပၚေသြး လိုအပ္ခ်က္ေတြကို ေထာက္ပံ့လ်က္ ရွိပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေသြး ယူနစ္ေပါင္း ၉၇၀၀၀ အထိ အခမဲ့ ျဖန္႔ေဝေပးအပ္ ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ပထမဦးဆုံး အေရးေပၚအသက္ကယ္သင္တန္းဌာနကို ေနျပည္ေတာ္မွာ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလ ၁၇ ရက္တြင္ ဖြင့္လွစ္ႏိုင္ခဲ့ ပါတယ္။ ဒီသင္တန္းမွာ အေရးေပၚလူနာေတြကို ဘယ္လို အသက္ကယ္ ျပဳစုကုသေပးရမလဲဆိုတာ တစ္ျပည္လုံးက ဆရာဝန္ေတြ၊ သူနာျပဳေတြ၊ အေျခခံ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြနဲ႔ ၾကက္ေျခနီအဖြဲ႕ဝင္ေတြကို သင္ေပးေနတာပါ။

ေဆး႐ုံအသီးသီးမွာ တက္ေရာက္ကုသမႈ ခံယူေနေသာ လူနာေတြ ေက်နပ္မႈရရွိေရး၊ ေဆး႐ုံ ဝန္ေဆာင္မႈ တိုးတက္ေရးတို႔အတြက္ ေဆးလူမႈဝန္ထမ္းေတြကို ခုတင္(၁၀၀)နဲ႔ အထက္ ျပည္သူ႕ေဆး႐ုံႀကီးေတြနဲ႔ ဗဟိုအဆင့္ေဆး႐ုံႀကီးေတြမွာ ေဆးလူမႈဆက္ဆံေရးမွဴး ၇၇၂ ဦးကို ခန္႔ထားၿပီး ျပည္သူေတြကို ဝန္ေဆာင္မႈေပးလ်က္ရွိပါတယ္။

ဆရာဝန္ေတြနဲ႔ သူနာျပဳေတြအတြက္ က်င့္ဝတ္ကလည္း အေရးႀကီးတဲ့အတြက္ မိမိတို႔ရဲ႕ သက္ဆိုင္ရာ က်င့္ဝတ္ေတြကို အၿမဲသတိျပဳမိႏိုင္ဖို႔ ေဆး႐ုံေတြမွာ ဆရာဝန္ က်င့္ဝတ္၊ သူနာျပဳ/ သားဖြားဆရာမ က်င့္ဝတ္ေတြကို ခ်ိတ္ဆြဲထား ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ျပည္သူ႕ေဆး႐ုံႀကီးေတြမွာ လူနာနဲ႔ လူနာမိသားစုေတြ အဆင္ေျပေစဖို႔အတြက္ ေဆး႐ုံ အေထာက္အကူျပဳအဖြဲ႕ေတြရဲ႕ ႀကီးၾကပ္မႈနဲ႔ ေဆးဆိုင္ေတြ၊ စားေသာက္ဆိုင္နဲ႔ စတိုးဆိုင္ငယ္ ေတြကို စတင္ဖြင့္လွစ္လ်က္ရွိပါတယ္။

အေဝးေျပးကားစခန္းေတြမွာ အနယ္နယ္ အရပ္ရပ္က ခရီးသည္ေတြ စုေဝးလာတာ ျဖစ္တဲ့ အတြက္ ကူးစက္ေရာဂါ ျပန္႔ပြားႏိုင္ၿပီး ဒီေရာဂါေတြကို အခ်ိန္မီကာကြယ္ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ဖို႔နဲ႔ အျခားအေရးေပၚ က်န္းမာေရး ျပႆနာေတြကို ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးႏိုင္ဖို႔အတြက္ ရန္ကုန္တိုင္းေဒသႀကီး ေအာင္မဂၤလာနဲ႔ ဒဂုံဧရာ အေဝးေျပး ကားကြင္းေတြမွာ (၂၄)နာရီ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေဆးခန္းေတြ ဖြင့္လွစ္ထားႏိုင္ ခဲ့ပါတယ္။

ေမး။ ။ ျပည္သူေတြကို က်န္းမာေရးဝန္ေဆာင္မႈ ေပးအပ္ႏိုင္ဖို႔ အမ်ိဳးသားက်န္းမာေရး စီမံကိန္းအရ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကိုလည္း သိပါရေစ။

ေျဖ ။ ။ အမ်ိဳးသားက်န္းမာေရး စီမံကိန္း (၂၀၁၇-၂၀၂၁)အရ ၿမိဳ႕နယ္ေဆး႐ုံ အတြက္ ေငြက်ပ္သိန္း ၈၅၀ တန္ဖိုးရွိတဲ့ ေဆး ပစၥည္းေပါင္း ၃၃ မ်ိဳး၊ ေငြက်ပ္သိန္း ၁၀၀ တန္ဖိုးရွိတဲ့ အဆင့္ (ဂ) (Type C) ဓာတ္ခြဲခန္းသုံးပစၥည္းေတြနဲ႔ လူနာတင္ယာဥ္ေတြကို ႏွစ္အလိုက္ ဦးစားေပးၿမိဳ႕နယ္ေတြသတ္မွတ္၍ ဝယ္ယူ ျဖည့္ဆည္းေပး လ်က္ရွိပါတယ္။ လာမယ့္ (၂၀၂၁)ခုႏွစ္ အကုန္မွာ ၿမိဳ႕နယ္အားလုံး လႊမ္းၿခဳံ ရရွိသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ အမ်ိဳးသားက်န္းမာေရးစီမံကိန္းဆိုတာက အေျခခံက်တဲ့ မရွိမျဖစ္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈကို တစ္ျပည္လုံး အတိုင္းအတာနဲ႔ရေအာင္ လုပ္ေန ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။က်န္းမာေရးသတင္းအခ်က္အလက္ေတြ ရရွိေအာင္ ေဆာင္႐ြက္ေနပုံေတြကိုလည္း သိပါရေစ။

ေျဖ ။ ။လက္ေတြ႕က်၍ မွန္ကန္ေသာ က်န္းမာေရးစီမံကိန္းေတြ ေရးဆြဲႏိုင္ဖို႔ အေရးႀကီးဆုံးက စာရင္းဇယား ေတြ မွန္ကန္ျပည့္စုံဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ အဲဒီအတြက္ ေဆး႐ုံသတင္းစနစ္ကို လခ်ဳပ္ပုံစံစာ႐ြက္ေတြနဲ႔ ေပးပို႔သည့္စနစ္မွ အီလက္ထ႐ြန္နစ္စနစ္နဲ႔ DHIS 2 ေဆာ့ဖ္ဝဲကို အသုံးျပဳၿပီး သတင္းပို႔ဖို႔အတြက္ ေဆး႐ုံေပါင္း ၆၆၅ ႐ုံတြင္ သင္တန္းေပးၿပီး သုံးေနပါၿပီ။ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးသတင္းစနစ္အတြက္ ၿမိဳ႕နယ္ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး ဦးစီးဌာနအားလုံးမွာ အီလက္ထ႐ြန္နစ္စနစ္နဲ႔ DHIS 2 ေဆာ့ဖ္ဝဲ အသုံးျပဳေနပါၿပီ။ ဒါမွသာ စာရင္းဇယားေတြကို အခ်ိန္နဲ႔တစ္ေျပးညီရရွိမွာ ျဖစ္ၿပီး ဒီစာရင္းဇယားေတြအေပၚ အေျခခံၿပီး စီမံကိန္း အစီအစဥ္ေတြ ေရးဆြဲေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြရဲ႕ အရည္အေသြးျမႇင့္တင္မႈအပိုင္းကိုလည္း သိပါ ရေစ။

ေျဖ ။ ။ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြ အရည္အေသြး ျမႇင့္တင္ႏိုင္ဖို႔ ပထမအဆင့္အေနနဲ႔ Tablet ဖုန္းေတြကို တိုင္းေဒသႀကီးနဲ႔ ျပည္နယ္ ခုနစ္ခုက အေျခခံက်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြအတြက္ ၁၀၇၈၄ လုံးနဲ႔ တိုက္နယ္နဲ႔ ၿမိဳ႕နယ္ဆရာဝန္ေတြ အတြက္ ၄၀၂ လုံး ျဖန္႔ေဝေပးထားၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။ အခုလာမယ့္ ေလးလအတြင္း Gavi Vaccine Alliance ေထာက္ပံ့မႈနဲ႔ Tablet ဖုန္း ၁၄၀၀၀ ထပ္ရမွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ျပည္နယ္နဲ႔ တိုင္းေဒသႀကီး အားလုံးကို ျဖန္႔ေဝေပးသြားႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ေ႐ြ႕လ်ားစာၾကည့္တိုက္သဖြယ္ျဖစ္တဲ့ Mobile Tablet ေတြမွတစ္ဆင့္ ပညာရပ္ေတြကို ေလ့လာႏိုင္မွာ ျဖစ္တဲ့အတြက္ ဝန္ထမ္းေတြဟာ ကၽြမ္းက်င္မႈ ပိုင္းဆိုင္ရာ အသိပညာ အလြန္အဆင့္ျမင့္လာပါမယ္။ ျပည္သူေတြကိုလည္း ပိုမိုထိေရာက္စြာ ပညာေပးလာႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

အဲဒီ Tablet ဖုန္းထဲမွာ က်န္းမာေရး စံလုပ္ထုံးလုပ္နည္းေတြ၊ လက္စြဲစာအုပ္ေတြ၊ လုပ္ငန္း လမ္းညႊန္ေတြ ပါရွိတဲ့ အျပင္ စာမ်က္ႏွာ ၃၃၀ ပါတဲ့ က်န္းမာေရးဆိုင္ရာ စံျပဳ အခ်က္အလက္ စာအုပ္ႀကီးလည္း ပါပါတယ္။ က်န္းမာေရးမွဴးပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ သားဖြားဆရာမပဲျဖစ္ျဖစ္ က်န္းမာေရးႀကီးၾကပ္(၁)ပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ ႀကီးၾကပ္(၂)ပဲျဖစ္ျဖစ္ ဒီစာအုပ္ကိုဖတ္ၿပီး ျပည္သူေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးရင္ ျပည္သူေတြရဲ႕ က်န္းမာေရး အသိဉာဏ္ေတြ ျမင့္မားသြားႏိုင္ၿပီး ေတာ္႐ုံတန္႐ုံေရာဂါေတြ မျဖစ္ေတာ့ဘူး။ ေရာဂါေတြရဲ႕ ေဆာင္ရန္၊ ေရွာင္ရန္ေတြ၊ ကနဦး လကၡဏာေတြကို ပိုၿပီးသိႏိုင္မယ္။ Tablet ဖုန္းကေန ဗဟို၊ တိုင္းေဒသႀကီး၊ ျပည္နယ္နဲ႔ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြအၾကားမွာ ဆက္သြယ္ေရးလမ္းေၾကာင္း ပိုမိုေကာင္းမြန္လာပါမယ္။ မိခင္နဲ႔ကေလးကို ခ်က္ႀကိဳးနဲ႔ သြယ္ထားသလို ျဖစ္လာၿပီး ကၽြန္ေတာ္ တစ္ခုခုေျပာခ်င္ရင္ ခလုတ္တစ္ခ်က္ ႏွိပ္တာနဲ႔ အကုန္လုံးဆီကို ခ်က္ခ်င္းေရာက္သြားပါမယ္။

ဒီစာအုပ္ကို UNICEF ရဲ႕အစီအစဥ္နဲ႔ တိုင္းရင္း သားဘာသာ ၅၅ မ်ိဳးကို ဘာသာ ျပန္ၿပီးသြားပါၿပီ။ ဒီလို ေဆာင္႐ြက္တဲ့အတြက္ သြားလာေရးခက္ခဲတဲ့ ေဒသေတြမွာ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ေနတဲ့ ဝန္ထမ္း ေတြရဲ႕ ကၽြမ္းက်င္မႈပိုင္းေတြ ျမင့္လာၿပီး ေဝးလံခက္ခဲတဲ့ ေဒသေတြက ျပည္သူလူထုရဲ႕ က်န္းမာေရး အသိကလည္း ျမင့္မားလာလိမ့္မယ္လို႔ ယုံၾကည္ ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ ျပည္သူရဲ႕ က်န္းမာေရးအသိအျမင္ေတြ တိုးျမင့္လာေအာင္ မီဒီယာေတြနဲ႔ လူမႈကြန္ရက္ ေတြကတစ္ဆင့္ က်န္းမာေရးအသိပညာေတြ ျဖန္႔ေဝေနပါတယ္။ ဥပမာ - ဝက္သက္ေရာဂါ၊ မိခင္ႏို႔ဦးရည္၏ အသုံးဝင္အက်ိဳးရွိပုံ၊ စပ္ေဆး အႏၱရာယ္၊ ေလျဖတ္ေရာဂါ၊ အမ်ိဳးသမီးသားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာေရာဂါ၊ ရင္သား ကင္ဆာေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ အသိပညာအခ်က္အလက္ေတြကို မၽွေဝတဲ့အခါ တစ္ပတ္အတြင္း လူေလးသိန္း ေလာက္ကို ေရာက္ရွိ ျဖန္႔ေဝႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

ေမး။ ။ မိခင္နဲ႔ကေလး ေသဆုံးမႈေလၽွာ႔ခ်ေရး ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ေတြကို ရွင္းျပေပးပါဦးရွင့္။

ေျဖ ။ ။ကၽြမ္းက်င္တဲ့ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းနဲ႔ ေမြးတဲ့ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ အေရအတြက္ဟာ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္တုန္းက ၆ ဒသမ ၈ သိန္း ရွိရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၇ ဒသမ ၅ သိန္း တက္ လာပါတယ္။ ေဆး႐ုံေတြမွာ ေမြးဖြားတဲ့ႏႈန္းက ၂၀၁၆ ခုႏွစ္မွာ ၃ ဒသမ ၉ သိန္း ရွိရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၄ ဒသမ ၅ သိန္းအထိ ရွိလာပါတယ္။ ေမြးကင္းစကေလးကို သုံးရက္အတြင္းမွာ ၾကည့္႐ႈ ေစာင့္ေရွာက္ႏိုင္တဲ့ႏႈန္းက ၂၀၁၆ ခုႏွစ္မွာ ၇၄ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၈၃ ဒသမ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ တက္လာတာကို ေတြ႕ရွိ ရပါတယ္။

ႏိုင္ငံမွာ မိခင္ေသဆုံးမႈနဲ႔ ကေလးေသဆုံးမႈကို ေလၽွာ႔ခ်ဖို႔အတြက္ အေျခခံအေရးေပၚ သားဖြား မိခင္ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း သင္တန္းကို ၿမိဳ႕နယ္ ၃၁၂ ၿမိဳ႕နယ္မွာ ၇၀၇ ႀကိမ္ သင္တန္းေပးခဲ့ၿပီး ျဖစ္ပါ တယ္။ မိခင္ေသဆုံးမႈဆိုင္ရာ ေစာင့္ၾကပ္ၾကည့္႐ႈျခင္းနဲ႔ တုံ႔ျပန္ေဆာင္႐ြက္ျခင္းေတြ ေဆာင္႐ြက္ ႏိုင္ခဲ့တဲ့အတြက္ ၂၀၁၁ ခုႏွစ္တုန္းက မိခင္ ၁၅၀၀ ေက်ာ္ ေသဆုံးရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေသဆုံးမႈ ၈၀၀ အထိ ေလ်ာ့က်လာပါတယ္။ သားဆက္ ျခားေဆးဝါးေတြ လက္လွမ္းမီရရွိဖို႔အတြက္ လက္ေမာင္းအေရျပား ေအာက္ထည့္ သားဆက္ ျခားပစၥည္းနဲ႔ သုံးလခံ သေႏၶတားထိုးေဆးေတြကို သုံးႏွစ္တာကာလအတြင္း ေငြက်ပ္က်ပ္သန္းေပါင္း ၈၀၀၀ ခန္႔သုံးစြဲၿပီး ဝယ္ယူကာ အခမဲ့ျဖန္႔ေဝေပး လ်က္ရွိပါတယ္။

ဒီလိုသားဆက္ျခားနည္းလမ္းေတြကို စနစ္ တက်သုံးစြဲၿပီး ကေလး တစ္ေယာက္နဲ႔ တစ္ေယာက္ သုံးႏွစ္ ေလာက္ ျခားၿပီး ေမြးၾကရင္ မိခင္ေသဆုံးမႈ ကလည္း ေလ်ာ့က်သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

လိင္မႈဆိုင္ရာနဲ႔ မ်ိဳးဆက္ပြား က်န္းမာေရး အခြင့္အေရး မူဝါဒကို ေခတ္နဲ႔ေလ်ာ္ညီေအာင္ ျပင္ဆင္ေရးဆြဲ ႏိုင္ခဲ့အတြက္ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ ေမလ အတြင္း ထြက္ရွိလာမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမြးကင္းစကေလး က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ မႈေတြ ပိုမိုထိေရာက္ေကာင္းမြန္လာဖို႔ ရည္႐ြယ္၍ ေက်းလက္က်န္းမာေရးဌာန/ဌာနခြဲေတြနဲ႔ ေမြးကင္းစကေလးေစာင့္ေရွာက္မႈ ေနရာေတြ (Newborn care corner) သတ္မွတ္ထားရွိကာ လိုအပ္တဲ့ ေဆးဝါးနဲ႔ ေဆးပစၥည္းကိရိယာေတြ ပံ့ပိုးေပးလ်က္ရွိပါတယ္။

ေမြးကင္းစကေလး ေပါင္းစည္းကုသျခင္း လုပ္ငန္း သင္တန္းေတြကို အေျခခံ က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္း ေတြအတြက္ သင္တန္းေတြပို႔ခ်သလို ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွစ၍ ကေလးေသဆုံးမႈ ေစာင့္ၾကပ္ ေလ့လာျခင္းနဲ႔ တုံ႔ျပန္ ေဆာင္႐ြက္ေရးစနစ္ ေျပာင္းလဲေဆာင္႐ြက္ခဲ့တဲ့အတြက္ အသက္ငါးႏွစ္ ေအာက္ကေလး ေသဆုံးႏႈန္းဟာ ၂၀၁၀ ခုႏွစ္ တုန္းက ကေလး အရွင္ေမြး ၁၀၀၀ မွာ ၅၉ ေယာက္ ႏႈန္းရွိရာမွ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ ၄၉ ေယာက္ႏႈန္းပဲ ေသဆုံးပါတယ္။ တစ္ႏွစ္ေအာက္ ကေလးေသႏႈန္းက ၂၀၁၀ ခုႏွစ္တုန္းက အရွင္ေမြး ကေလး ၁၀၀၀ မွာ ၄၆ ေယာက္ႏႈန္းရွိရာမွ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ ၃၀ ႏႈန္း ပဲ ရွိပါေတာ့တယ္။ အလားတူ ေမြးကင္းစကေလး ေသႏႈန္းက ၂၀၁၀ ခုႏွစ္မွာ အရွင္ေမြးကေလး ၁၀၀၀ မွာ ၃၀ ေယာက္ႏႈန္းရွိရာကေန အခု ၂၄ ေယာက္ႏႈန္းအထိ ေလ်ာ့က်သြားေၾကာင္း ေတြ႕ရပါတယ္။

ေမး။ ။က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစားဝန္ႀကီးဌာနရဲ႕ အာဟာရဖြံ႕ၿဖိဳးေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ေတြကို သိပါရေစ။

ေျဖ။ ။က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစားဝန္ႀကီးဌာန၊ စိုက္ပ်ိဳးေရး၊ ေမြးျမဴေရးနဲ႔ ဆည္ေျမာင္း ဝန္ႀကီးဌာန၊ ပညာေရး ဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ လူမႈဝန္ထမ္း၊ ကယ္ဆယ္ေရးနဲ႔ ျပန္လည္ေနရာခ်ထားေရး ဝန္ႀကီးဌာနတို႔မွ ျပည္ေထာင္စု ဝန္ႀကီးေတြ ပါဝင္ ေသာ ျမန္မာႏိုင္ငံ အာဟာရဖြံ႕ ၿဖိဳးမႈ ျမႇင့္တင္ေရး အမ်ိဳးသားအဆင့္ ဦးေဆာင္ ေကာ္မတီကို ဖြဲ႕စည္းႏိုင္ခဲ့ၿပီး က႑ေပါင္းစုံ ပါဝင္တဲ့ အမ်ိဳးသားအာဟာရ ဖြံ႕ၿဖိဳးမႈဆိုင္ရာ ငါးႏွစ္စီမံကိန္း (၂၀၁၈/၂၀၁၉ - ၂၀၂၂/၂၀၂၃) Multi - Sectoral National Plan of Action on Nutrition (MSNPAN) ကို ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လတြင္ အၿပီးသတ္ ေရးဆြဲၿပီး ဆက္လက္အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ ရွိပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အဏုအာဟာရနဲ႔ အစာစားသုံးမႈအေျခအေန ေလ့လာေရးစစ္တမ္း (Myanmar Micronutrient and Food Consumption Survey) ကို ၂၀၁၇ ခုႏွစ္ ႏိုဝင္ဘာလမွ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ေမလ အတြင္း တိုင္းေဒသႀကီး/ျပည္နယ္ အားလုံးရွိ အိမ္ေထာင္စုေပါင္း ၂၇၀၀၀ ကို ေမးျမန္းၿပီး ေဆာင္႐ြက္ ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

အဏုအာဟာရ စစ္တမ္းအရ ေသြးအားနည္းျခင္းဟာ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ ၄၀ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ အသက္ ငါးႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြမွာ ၃၅ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ နည္းေနတာေတြကို ေတြ႕ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ လက္မခံႏိုင္ေလာက္တဲ့ အတိုင္းအတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါအတြက္ ေဆးလည္းရွိတယ္၊ ေဆးလည္း ကုလို႔ရတယ္၊ ကာကြယ္လို႔လည္း ရပါတယ္။ တစ္ႏိုင္ငံလုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္တြင္ ေသြးအားနည္း ေရာဂါကာကြယ္ေရးအတြက္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ေတြကို သံဓာတ္ပါဝင္ေသာ ေဆးျပားေတြ ေလးႀကိမ္နဲ႔အထက္ ရရွိခဲ့တဲ့ မီးဖြားၿပီးမိခင္ ၇၂ ဒသမ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္း၊ ေမြးဖြား ၿပီး တစ္လအတြင္း မိခင္ေတြမွာ ဗီတာမင္ ဘီဝမ္း ေဆးျပားေတြ တိုက္ေကၽြးျခင္း လႊမ္းၿခဳံမႈ ၈၃ ရာခိုင္ ႏႈန္းရရွိခဲ့ၿပီး ပ်ိဳေဖာ္ဝင္အ႐ြယ္ အလယ္တန္းနဲ႔ အထက္တန္း ေက်ာင္းသူေတြကို သံဓာတ္ေဆးျပား ေတြ တိုက္ေကၽြးျခင္း၊ အသက္ (၂)ႏွစ္မွ (၉)ႏွစ္ အတြင္း ကေလးငယ္ေတြကို (၆)လတစ္ႀကိမ္ သန္ခ်ေဆးတိုက္ ေကၽြးျခင္း၊ အိုင္အိုဒင္းခ်ိဳ႕တဲ့မႈ ေရာဂါေတြပေပ်ာက္ေရးအတြက္ တစ္ႏိုင္ငံလုံး အိုင္အိုဒင္းဆား စားသုံးေရးအစီအစဥ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ျခင္းနဲ႔ အာဟာရပညာေပး လုပ္ငန္းေတြကို အရွိန္အဟုန္ျမႇင့္ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အျဖစ္မ်ားလာတဲ့ ေသြးတိုးေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳေရာဂါႏွင့္ အျခား မကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကာကြယ္ကုသထိန္းခ်ဳပ္ေရး လုပ္ငန္းေတြကို ဘယ္လိုခ်မွတ္ ေဆာင္႐ြက္ေနတယ္ ဆိုတာကို ရွင္းျပ ေပးပါဦးရွင့္။

ေျဖ။ ။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ မကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြျဖစ္တဲ့ ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳ ေရာဂါနဲ႔ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါေတြျဖစ္ပြားမႈဟာ ႏွစ္စဥ္မ်ားျပားလာတာကိုေတြ႕ရၿပီး အခ်ိန္မီမထိန္းႏိုင္ရင္ ေနာက္ ငါးႏွစ္မွာ က်န္းမာေရးဘတ္ဂ်က္ရဲ႕ တစ္ဝက္ေလာက္က ဒီေရာဂါေတြ ကုရတာနဲ႔တင္ ကုန္သြားႏိုင္ပါတယ္။

ဒီေရာဂါေတြအတြက္ ေက်းလက္က်န္းမာေရး ဌာနေပါင္း ၁၈၀၀ မွာ ဗုဒၶဟူးေန႔တိုင္း ေဆးခန္းဖြင့္ၿပီး လူနာေတြရဲ႕ ေသြးထဲမွာပါဝင္တဲ့ သၾကားဓာတ္ကို စစ္ေပးတယ္၊ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ေပးတယ္၊ လိုအပ္ရင္ ေဆးေပးတယ္။ ဒီေဆးေတြကို အခမဲ့ ေပးႏိုင္ေအာင္ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။ ဒီလို ေသြးတိုး၊ ဆီးခ်ိဳေသြးခ်ိဳကို ေစာစီးစြာကုသရင္ ေနာက္ဆက္တြဲ ဆိုးက်ိဳးေတြ မျဖစ္ဘူး။ ဒီလုပ္ငန္းကို တစ္တိုင္းျပည္လုံး မွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အားထည့္ၿပီး နံပါတ္တစ္ ဦးစားေပးအျဖစ္ ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

မကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြထဲမွာ ကင္ဆာ ေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ ပမာဏဟာ တစ္ႏိုင္ငံလုံးမွာ ဘယ္ေလာက္ ရွိေနၿပီလဲဆိုတာ အတိအက်ေျပာလို႔ မရေသးတဲ့အတြက္ လူဦးေရအေျခခံတဲ့ မွတ္ပုံတင္စနစ္ (Population Based Cancer Registry) ကို ေဆး႐ုံႀကီးေတြမွာ စလုပ္ေနပါၿပီ။ ဘယ္ကင္ဆာအမ်ိဳးအစားက ဘယ္တိုင္းေဒသႀကီးနဲ႔ ျပည္နယ္မွာ ဘယ္ေလာက္အထိျဖစ္လဲဆိုတာ သိရင္ ေဆးေတြဝယ္တာကအစ၊ က်န္တဲ့ ေဆးပစၥည္းနဲ႔ စက္ပစၥည္းေတြ ဝယ္တာကအစ မွန္ကန္စြာ စီစဥ္ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မွာျဖစ္တဲ့အတြက္ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။

မကူးစက္တတ္တဲ့ ေရာဂါေတြထဲမွာ တစ္ခု အပါအဝင္ျဖစ္တဲ့ အရက္စြဲေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းဟာ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္တြင္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ထက္ ႏွစ္ဆခြဲေလာက္ ျမင့္တက္လာပါတယ္။ ဒါႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ ျပႆနာအသြင္ ျဖစ္ေနပါ တယ္။ အရက္ေၾကာင့္ ေရာဂါေတြ လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ခိုက္ရန္ျဖစ္ပြားတာကအစ အရက္မူးၿပီး ကားေမာင္းတာေၾကာင့္ ယာဥ္တိုက္မႈ ျဖစ္ၿပီဆိုရင္ ဆုံး႐ႈံးမႈေတြ မ်ားစြာျဖစ္ပါတယ္။

ယာဥ္မေတာ္တဆ ထိခိုက္မႈေၾကာင့္ ထိခိုက္ ဒဏ္ရာရတာက ၂၀၁၃ ခုႏွစ္မွာ တစ္ေန႔ကို ၂၉၁ဦး ရွိရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၅၁၆ ဦးအထိ တက္လာတယ္။ ေသဆုံးမႈႏႈန္းကလည္း ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တုန္းက ကိုးဦးကေန အခု ၁၆ ဦးေလာက္ ေန႔စဥ္ေသဆုံးေနပါတယ္။

ေမး။ ။ ေက်ာင္းက်န္းမာေရးအတြက္ လုပ္ငန္း ေဆာင္႐ြက္ခ်က္ေတြကို ေျပာၾကားေပးပါဦးရွင့္။

ေျဖ ။ ။တစ္ႏိုင္ငံလုံးမွာ ေက်ာင္းသားေပါင္း ၉ ဒသမ ၇ သန္းခန္႔ရွိတဲ့အတြက္ သူတို႔ က်န္းမာႀကံ႕ခိုင္မွ ႏိုင္ငံရဲ႕ ေရွ႕ေရးကလည္း ေကာင္းမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ေက်ာင္းက်န္းမာေရးကို ဦးစားေပးလုပ္ငန္း တစ္ရပ္ အေနနဲ႔ သတ္မွတ္ ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္အတြင္း ေက်ာင္းက်န္းမာေရး စစ္ေဆးေပးျခင္းကို တစ္ႏိုင္ငံလုံးမွာရွိတဲ့ ေက်ာင္းအားလုံးမွာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ မူလတန္း၊ အလယ္တန္းနဲ႔ အထက္တန္းမွာ သန္ခ်ေဆး တစ္ႏွစ္ကို ႏွစ္ႀကိမ္ တိုက္ေကၽြးေနပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အာဟာရဖြံ႕ ၿဖိဳးမႈ လုပ္ငန္းေဆာင္႐ြက္ႏိုင္တဲ့ ေက်ာင္းကေတာ့ ၆၅ ရာခိုင္ႏႈန္းရွိၿပီး က်န္းမာေရးအဆင့္ျမႇင့္တင္ ေက်ာင္းေတြက ၄၃ ရာခိုင္ႏႈန္း ရွိပါေသးတယ္။ ဒါေတြကို ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ေပါင္းၿပီး ဆက္လက္အရွိန္ျမႇင့္ ေဆာင္႐ြက္ဖို႔ ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ကူးစက္ေရာဂါ ကာကြယ္ႏွိမ္နင္းေရး လုပ္ငန္းေတြကို သိပါရေစ။

ေျဖ ။ ။ကူးစက္ေရာဂါျဖစ္ပြားႏႈန္းက နည္းလာပါတယ္။ ၂၀၁၂ ခုႏွစ္တုန္းကဆိုရင္ ေဆး႐ုံအတြင္း လူနာေသဆုံးမႈအားလုံးရဲ႕ ၂၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္းက ကူးစက္ေရာဂါေတြေၾကာင့္ ေသဆုံးတာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာဆိုရင္ ၁၄ ရာခိုင္ႏႈန္းသာ ေသဆုံးေတာ့တယ္။ ကူးစက္ေရာဂါျဖစ္ၿပီး ေဆး႐ုံတက္တဲ့ ႏႈန္းကလည္း က်သြား ပါတယ္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တုန္းက ၄၁ ရာခိုင္ႏႈန္းကေန ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ ၃၈ ရာခိုင္ႏႈန္းအထိ က်သြား ပါတယ္။

HIV / AIDS နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး HIV / AIDS ေရာဂါကုသတဲ့ ART ေဆးကို အရင္တုန္းက ၿမိဳ႕နယ္ေပါင္း ၁၄၁ ၿမိဳ႕နယ္မွာ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ရာမွ ယခုအခါ ၿမိဳ႕နယ္ ၂၇၂ ၿမိဳ႕နယ္ရွိ ဌာန ၃၂၂ ခုတြင္ တိုးခ်ဲ႕ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္တုန္းက HIV ပိုးကူးစက္ခံထားရသူ ၁၀၆၄၉၀ ကိုသာ HIV / AIDS ေရာဂါကုသတဲ့ ART ေဆးတိုက္ေကၽြးႏိုင္ခဲ့ရာမွ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၁၆၆၁၂၁ ဦးအထိ တိုးျမႇင့္ကုသေပးႏိုင္ခဲ့ ပါတယ္။

မူးယစ္ေဆးစြဲလူနာေတြကို မက္သဒုန္း အစားထိုးတိုက္ေကၽြးတဲ့ဌာန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ အကုန္တြင္ ၅၅ ခုအထိ ဖြင့္လွစ္ႏိုင္ခဲ့ၿပီး ယခုႏွစ္အတြင္း ေနာက္ထပ္ ၁၄ ခု တိုးခ်ဲ႕ ဖြင့္လွစ္ သြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ မူးယစ္ေဆး ေသြးေၾကာ အတြင္း ထိုးသြင္းသူေတြအနက္ ၁၅၀၀၀ ကို မက္သဒုန္း အစားထိုးတိုက္ေကၽြးေပးေနပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ မိခင္မွ သေႏၶသားသို႔ HIV ပိုး ကူးစက္မႈ ကာကြယ္ေရးလုပ္ငန္းတစ္ရပ္အေနနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ မိခင္ေတြကို HIV ပိုး ရွိ/မရွိကို ၂၀၁၅ ခုႏွစ္က ရွစ္သိန္းခန္႔သာ စစ္ေဆးႏိုင္ခဲ့ရာမွ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ တစ္သန္း အထိ စစ္ေဆးေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ တီဘီလူနာေပါင္း ၁၃၅၄၃၅ ဦးအားရွာေဖြ၍ အခမဲ့ကုသေပးခဲ့ၿပီး ေဆးကုသမႈ ေအာင္ျမင္မႈ ႏႈန္း ၈၇ ရာခိုင္ႏႈန္းရရွိေအာင္ ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ တီဘီ/ေဆးယဥ္ပါး တီဘီ ရွာေဖြ ကုသေရးကို အရွိန္ျမႇင့္ေဆာင္႐ြက္ ႏိုင္ဖို႔အတြက္ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၁ ဒသမ ၂ သန္း ကုန္က်တဲ့ ဇီ၀လုံၿခဳံမႈအဆင့္ (၃)ရွိတဲ့ ဓာတ္ခြဲခန္း တစ္ခုကို ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕မွာ တည္ေဆာက္ဖြင့္လွစ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ Gene Xpert လို႔ ေခၚတဲ့ ေဆးယဥ္ပါးတီဘီကို အခ်ိန္တိုအတြင္းသိႏိုင္တဲ့ စက္ ၈၆ လုံးကို ခ႐ိုင္အဆင့္ တီဘီတိုက္ဖ်က္ေရး ဌာနေတြအတြက္ တပ္ဆင္အသုံးျပဳ ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ ဒီေဆးယဥ္ပါးတီဘီဟာ ႏိုင္ငံအတြက္ အလြန္ အႏၲရာယ္ႀကီးပါတယ္။ ေဆးယဥ္ပါးတီဘီမွာ MDR-TB နဲ႔ XDR-TB အဆင့္ႏွစ္ဆင့္ ရွိပါတယ္။ ျပင္းထန္ေဆးယဥ္ပါးတီဘီ (XDRTB) အဆင့္ ျဖစ္ရင္ေတာ့ အလြန္ ျပင္းထန္ၿပီး အသက္အၱရာယ္ စိုးရိမ္ရပါတယ္။ ေဆးေတြက ျပင္းထန္တဲ့အတြက္ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး ကလည္း မ်ားပါတယ္။ ဒါကိုမျဖစ္ေအာင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

၂၀၁၇ - ၂၀၁၈ ခုႏွစ္အတြင္း တစ္ႏိုင္ငံလုံး အတိုင္းအတာနဲ႔ ျပဳလုပ္ခဲ့တဲ့ တီဘီေရာဂါျဖစ္ပြားမႈ အေျခအေန စစ္တမ္းရဲ႕ ရလဒ္အရ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ တီဘီေရာဂါျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းမွာ ၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္ႏွင့္ ႏႈိင္းယွဥ္လၽွင္ သလိပ္မွာ ပိုးေတြ႕လူနာဟာ တစ္ဝက္ထိ ေလ်ာ့က်သြားတာ ေတြ႕ရပါတယ္။

ငွက္ဖ်ားေရာဂါ ျဖစ္ပြားမႈအေျခအေနက ၂၀၁၆ ခုႏွစ္မွာ ငွက္ဖ်ားျဖစ္တဲ့သူ ၁ ဒသမ ၁ သိန္း ခန္႔ရွိရာမွ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၆၈၀၀၀ ခန္႔ပဲရွိပါ ေတာ့တယ္။ ငွက္ဖ်ားေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆုံးမႈက တစ္ႏိုင္ငံလုံးတြင္ ၁၄ ဦးပဲ ရွိပါေတာ့တယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔က ငွက္ဖ်ားကင္းစင္ေရး ရည္မွန္းခ်က္ကို ရရွိေအာင္ေဆာင္႐ြက္ေနၿပီး အခုအခါ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေဆးယဥ္ပါးငွက္ဖ်ားေရာဂါနဲ႔ ပိုးသတ္ေဆးယဥ္ပါးတဲ့ငွက္ဖ်ားျခင္ မေတြ႕ရွိရ ေသးပါဘူး။ ေဆးစိမ္ျခင္ေထာင္ေတြကို ၂၀၁၇ ခုႏွစ္တုန္းက ၄ ဒသမ ၉ သန္း ျဖန္႔ေဝႏိုင္ခဲ့ၿပီး ၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာ ၆ သန္းအထိ ျဖန္႔ေဝပါမယ္။

ေသြးလြန္တုပ္ေကြးက ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ လူနာ ၂၃၀၀၀ ခန္႔ ျဖစ္ေနပါေသးတယ္။ ေသတာကလည္း ၁၁၂ ဦးရွိတယ္။ အမွန္ကေတာ့ ေသြးလြန္တုပ္ေကြး ေရာဂါဆိုတာ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရးနဲ႔ ကာကြယ္ ႏွိမ္နင္းေရး လုပ္ငန္းေတြကို ေသခ်ာလုပ္ရင္ ျဖစ္ပြားမႈေတြ အလြန္ေလ်ာ့နည္းသြားႏိုင္တဲ့ ေရာဂါျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျပည္သူလူထုအေနနဲ႔ က်န္းမာေရးအသိပညာရွိရွိနဲ႔ ပိုးေလာက္လမ္းနဲ႔ ျခင္က်ားႏွိမ္နင္းေရးလုပ္ငန္းေတြကို ဂ႐ုတစိုက္ ေသခ်ာစြာေဆာင္႐ြက္ၾကဖို႔ အထူးအေရးႀကီး ပါတယ္။

ဆင္ေျခေထာက္ေရာဂါနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး တစ္ျပည္လုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ အျမစ္ျပတ္ေအာင္ လုပ္ေနၿပီး သန္ခ် ေဆးေပါင္းကို ဆင္ေျခေထာက္ ေရာဂါ အျမစ္တြယ္ေနမႈရွိေနေသးတဲ့ ခ႐ိုင္နဲ႔ ၿမိဳ႕နယ္ေတြမွာ ႏွစ္စဥ္လူဦးေရ ၃၃ သန္းခန္႔ကို တိုက္ေကၽြးေနပါတယ္။

အနာႀကီးေရာဂါကာကြယ္ေရးနဲ႔ပတ္သက္လို႔ေတာ့ တစ္ႏွစ္တစ္ႏွစ္ကို လူနာအသစ္ ၂၀၀၀ ခန္႔ ေတြ႕ေနရပါ ေသးတယ္။ ဒါဟာ ေကာင္းတဲ့ လကၡဏာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒီေတာ့ အနာႀကီးေရာဂါကိုလည္း ေပါ့လို႔ မရပါဘူး၊ အနာႀကီးေရာဂါ လုံး၀ကင္းစင္ေရးအတြက္ အရွိန္အဟုန္နဲ႔ ဆက္လုပ္ေနပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္က တစ္ႏိုင္ငံလုံးအတိုင္းအတာနဲ႔ ေမြးကင္းစ အ႐ြယ္မွစ၍ ကေလးေတြကို ကာကြယ္ေဆးထိုးတဲ့အစီအစဥ္ ေဆာင္႐ြက္ေနတာ လက္ရွိအေျခအေနမွာ ကာကြယ္ေဆး ၁၁ မ်ိဳး ထိုးေပးေနပါတယ္။ ပုံမွန္ ကာကြယ္ေဆးအစီအစဥ္မွာ အသုံးျပဳေနတဲ့ ကာကြယ္ေဆးေတြ ဝယ္ယူရန္အတြက္ ႏိုင္ငံေတာ္ အစိုးရအေနနဲ႔ အေမရိကန္ေဒၚလာ ၆ ဒသမ ၇ သန္းခန္႔ ႏွစ္စဥ္ ထည့္ဝင္သုံးစြဲလ်က္ရွိပါတယ္။ ကာကြယ္ေဆးအမ်ိဳးမ်ိဳးရဲ႕ လႊမ္းၿခဳံမႈက တစ္ႏိုင္ငံ လုံး အတိုင္းအတာနဲ႔ ၈၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔ ရွိပါတယ္။ ၂၀၂၀ ျပည့္ႏွစ္မွာ အမ်ိဳးသမီး သားအိမ္ေခါင္းကင္ဆာကာကြယ္ေဆးနဲ႔ ဝမ္းေလၽွာေရာဂါ (Rota) ကာကြယ္ေဆးအသစ္ ႏွစ္မ်ိဳးကို ထပ္မံထည့္သြင္း ထိုးႏွံေပးသြားမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေခြး႐ူးျပန္ေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္လို႔ရွိရင္ ၃ ႏွစ္တာ ကာလအတြင္းမွာ ႏိုင္ငံေတာ္က ေငြက်ပ္ ၁၄ ဘီလီယံ ေလာက္ သုံးစြဲၿပီး ေခြး႐ူးျပန္ကာကြယ္ေဆးနဲ႔ ပဋိပစၥည္းေတြဝယ္ယူၿပီး အခမဲ့ထိုးႏွံကုသေပးခဲ့ ပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာဆိုရင္ ေခြးကိုက္ခံရတဲ့လူနာ ၁၉၀၀၀၀ အထိ ထိုးေပးခဲ့တယ္။ ေခြး႐ူးျပန္ေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆုံးမႈက ေလ်ာ့နည္းလာပါတယ္။ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္ မွာ ေခြး႐ူးျပန္ေရာဂါနဲ႔ ေသဆုံးတဲ့လူနာ ၉၉ ဦးရွိခဲ့ၿပီး ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၇၀ အထိ ေလ်ာ့က်လာခဲ့ပါတယ္။ ေခြးသာမကိုက္လို႔ရွိရင္ ေခြး႐ူးျပန္ ကာကြယ္ေဆး ထိုးစရာ မလိုဘူး၊ ဘ႑ာေငြ အကုန္အက် နည္းသြားပါမယ္။ ဒီေခြးမကိုက္ေအာင္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ဝန္ႀကီးဌာနက လုပ္လို႔မရပါဘူး။ ေမြးျမဴေရးနဲ႔ ကုသေရးဦးစီးဌာနနဲ႔ စည္ပင္သာယာ ေရးေကာ္မတီကအစ သက္ဆိုင္သူအားလုံး ဝိုင္းဝန္းၿပီး ေဆာင္႐ြက္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေႁမြကိုက္ခံရၿပီး ေသဆုံးမႈႏႈန္းက နည္းလာပါတယ္။ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္တုန္းက လူတစ္သန္းမွာ ၁၂ ဦး ေသဆုံးရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ လူ တစ္သန္းမွာ ကိုးဦးပဲ ေသဆုံးပါေတာ့တယ္။

ရခိုင္ျပည္နယ္မွာ မထင္မွတ္ဘဲေတြ႕ ခဲ့ရတဲ့ ေရခ်ိဳခ႐ုကေန ကူးစက္တဲ့ သန္ျပားေကာင္ေရာဂါ (Schistosomiasis) ျဖစ္ပြားမႈနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ေရာဂါမျပန္႔ပြား ေအာင္လည္း စီမံခ်က္ေတြေရးဆြဲၿပီး စနစ္တက်ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕ အပါအဝင္ ႏိုင္ငံတကာအဖြဲ႕အစည္းေတြ နဲ႔ေပါင္းၿပီး လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။ ဒီကိစၥက အေရးႀကီးတဲ့ ျပည္သူ႕ က်န္းမာေရး ျပႆနာ တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ လူေတြက ေရထဲမွာ လမ္းေလၽွာက္သြားတဲ့အတြက္ ေရထဲက တစ္ဆင့္ အေရျပားကေနဝင္လာတဲ့ေရာဂါ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေရာဂါျဖစ္ပြားမႈကိုလည္း ေသခ်ာစြာ ေလ့လာ သုေတသနျပဳလုပ္လ်က္ရွိပါတယ္။

ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး ဝန္ထမ္းေတြအေနနဲ႔ ကူးစက္ေရာဂါေဗဒဆိုင္ရာ အသိဉာဏ္ ဗဟုသုတျမင့္မားဖို႔ လိုအပ္တဲ့အတြက္ ကူးစက္ေရာဂါဆိုင္ရာ လက္ေတြ႕ကြင္းဆင္းေလ့လာျခင္း သင္တန္းေတြ (Field Epidemiology Training Program - FETP) ကို ဖြင့္လွစ္ပို႔ခ်လ်က္ရွိ ပါတယ္။

ေမး။ ။ ႏိုင္ငံတကာနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္ေနတဲ့ အေျခအေနေတြကို ေျပာျပေပးပါဦး။

ေျဖ ။ ။ ႏိုင္ငံတကာ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈအေနနဲ႔ Global Fund, Gavi, Access to Health Fund, USAID, World Bank နဲ႕ ADB တို႔နဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး လုပ္ေနတဲ့အျပင္ UN အဖြဲ႕အစည္းေတြျဖစ္တဲ့ WHO, Unicef, UNDP, UNFPA, UNOPS နဲ႕ FAO တို႔နဲ႔လည္း အကုန္ပူးေပါင္း ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ အျခားအကူအညီေပးတဲ့ အဖြဲ႕ေတြက ထိုင္းႏိုင္ငံက TICA အဖြဲ႕ ၊ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံက JICA အဖြဲ႕၊ ကိုရီးယားက KOICA အဖြဲ႕ေတြကလည္း အကူအညီ အေထာက္အပံ့ေတြ ေတာ္ေတာ္ေပးၿပီး သူတို႔နဲ႔ပူးေပါင္းၿပီး လုပ္ေဆာင္ေနပါတယ္။

ထို႔အတူ ကၽြန္ေတာ္တို႔ဟာ INGO အဖြဲ႕ အစည္း ၈၀ ေလာက္နဲ႔ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ ေနပါတယ္။ ဒီေလာက္မ်ားတဲ့ INGO ေတြဘာလုပ္ေနလဲဆိုတာ သိႏိုင္ေအာင္လို႔ ကၽြန္ေတာ္ တို႔ INGO Profile စာအုပ္ကို ျပဳစုထုတ္ေဝၿပီး ဘယ္ေနရာမွာ ဘယ္အဖြဲ႕က ဘာလုပ္ေနလဲ ဆိုတာကို အတိအက်သိရွိေအာင္ ေဆာင္႐ြက္ခဲ့ ပါတယ္။ စီမံကိန္းေတြ ထပ္ေနတယ္ဆိုရင္ ပိုက္ဆံမကုန္သင့္ဘဲ ကုန္ေနတာမ်ိဳးျဖစ္ေနမွာ စိုးတဲ့ အတြက္ အခုထက္ပိုၿပီး စနစ္က်ေအာင္ လုပ္ဖို႔ရွိပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္က ဝန္ႀကီးဌာနမွာရွိတဲ့ တကၠသိုလ္ေတြနဲ႔ ႏိုင္ငံေပါင္း ၁၄ ႏိုင္ငံက တကၠသိုလ္ေတြအၾကား သေဘာတူညီမႈ စာခၽြန္လႊာ ၇၅ ခု ထိုးၿပီး ကုသေရးအပိုင္း၊ သင္ၾကားေရးအပိုင္းနဲ႔ သုေတသနအပိုင္းမွာ အကုန္ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ (၃)ႏွစ္တာအတြင္း ႏိုင္ငံတကာ အစည္းအေဝး၊ ညီလာခံနဲ႔ အလုပ္႐ုံေဆြးေႏြးပြဲ ေတြကို ၁၅၅၇ ဦး၊ ေျခာက္လေအာက္ သင္တန္း ေတြကို ၁၁၆၄ ဦး၊ ေျခာက္လအထက္ သင္တန္း ေတြကို ၂၆၂ ဦး၊ မဟာသိပၸံ ၈၆ ဦးနဲ႔ ပါရဂူသင္တန္း ၄၅ ဦးတို႔ ေစလႊတ္ခဲ့ရာ လူဦးေရ ၆၅၃၅ ဦး ရွိၿပီျဖစ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ႏိုင္ငံတကာအစည္း အေဝးနဲ႔ ညီလာခံ စုစုေပါင္း ၄၀ ကို အိမ္ရွင္အျဖစ္ လက္ခံက်င္းပခဲ့တာ ရွိပါတယ္။

ေမး။ ။ က်န္းမာေရးက႑နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး လူသားအရင္းအျမစ္ေတြ တိုးတက္ေအာင္ ဘယ္လိုမ်ိဳး ေဆာင္႐ြက္ေနသလဲဆိုတာ သိပါရေစ။

ေျဖ ။ ။ က်န္းမာေရး လူ႕စြမ္းအားအရင္းအျမစ္ေတြ ေမြးထုတ္ႏိုင္ဖို႔ ဘြဲ႕ ႀကိဳနဲ႔ ဘြဲ႕လြန္ သင္တန္းေတြ တိုးခ်ဲ႕ ဖြင့္လွစ္ေပးခဲ့ၿပီး ဘြဲ႕ ႀကိဳ လက္မွတ္ရ အထူးျပဳသူနာျပဳ ဒီပလိုမာတန္းအျဖစ္ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္တြင္ အစာအိမ္နဲ႔ အူလမ္းေၾကာင္း၊ ႏွလုံးနဲ႔ ေသြးေၾကာ၊ ေက်ာက္ကပ္နဲ႔ ဆီးလမ္းေၾကာင္းတို႔ကို ထပ္မံဖြင့္လွစ္ထားၿပီး အျခား ဘြဲ႕ ႀကိဳဒီပလိုမာျဖစ္တဲ့ က်န္းမာေရး သတင္းအခ်က္အလက္နည္းပညာ၊ ဓာတ္ေရာင္ျခည္ကုသမႈနဲ႔ သူနာျပဳသိပၸံ(ေပါင္းကူး) တို႔ကို ထပ္တိုးဖြင့္လွစ္ခဲ့ပါတယ္။ ဘြဲ႕လြန္သင္တန္း ဒီပလိုမာသင္တန္း ႏွစ္မ်ိဳး၊ မဟာသိပၸံ သင္တန္း ေျခာက္ခုနဲ႔ ပါရဂူဘြဲ႕ သင္တန္း ေလးမ်ိဳး စုစုေပါင္း ဘြဲ႕လြန္သင္တန္း အသစ္ ၁၂ မ်ိဳး တိုးခ်ဲ႕ ဖြင့္လွစ္ခဲ့တဲ့အျပင္ အခုအခါ ဒီပလိုမာသင္တန္း၊ ဘြဲ႕ ႀကိဳသင္တန္း၊ ဘြဲ႕လြန္ သင္တန္း၊ မဟာသိပၸံသင္တန္းနဲ႔ ပါရဂူသင္တန္း စုစုေပါင္း ၁၂၆ ခု ဖြင့္လွစ္ သင္ၾကားေပးလ်က္ ရွိပါတယ္။

၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ M.B.B.S အပါအဝင္ ဘြဲ႕လြန္ ဘြဲ႕ရတဲ့သူေတြ ဒီပလိုမာရတဲ့သူေတြ၊ မဟာသိပၸံ ပါရဂူ ရတဲ့သူေတြ ၈၃၃၆ ဦး ေမြးထုတ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ (၃)ႏွစ္တာ ကာလအတြင္းမွာ စုစုေပါင္း ၂၂၀၀၀ ခန္႔ ရွိပါတယ္။ ႏိုင္ငံက ေဆးတကၠသိုလ္ေတြမွာ သင္ၾကားမႈစနစ္ကို ကမၻာ့အဆင့္အတန္းမီေအာင္ Integrated Teaching ေပါင္းစပ္သင္ၾကားမႈစနစ္ကို ၂၀၁၉ ခုႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလမွာ စတင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါမွသာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ေဆးတကၠသိုလ္ေတြရဲ႕ ဘြဲ႕ရေတြကို ကမၻာ့ႏိုင္ငံေတြက အသိအမွတ္ျပဳမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံမွာ သက္ႀကီး႐ြယ္အိုေတြ မ်ားလာတဲ့အတြက္ သက္ႀကီး႐ြယ္အို ေစာင့္ေရွာက္မႈ သင္တန္း ကို ဂ်ပန္ႏိုင္ငံနဲ႔ပူးေပါင္းၿပီး ၿပီးခဲ့တဲ့လကပဲ ဖြင့္ပါတယ္။ ေရွ႕ဆက္ၿပီးတိုးခ်ဲ႕ဖို႔ အစီအစဥ္လည္း ရွိပါတယ္။ သူနာျပဳအင္အားက အေတာ္နည္းေနတဲ့အတြက္ အရင္တုန္းက တစ္ႏွစ္ကို သူနာျပဳ/ သားဖြား ၁၈၀၀ ေခၚေနရာကေန ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ကစၿပီး ၃၆၉၀ သို႔ တိုးျမႇင့္ေခၚယူခဲ့ပါတယ္။ သူနာျပဳသိပၸံ (Bachelor of Nursing Science- B.N.Sc) ကို တစ္ႏွစ္ ၃၀၀ ေခၚေနရာကေန ၄၀၀ ေခၚေနပါၿပီ။ေနာက္သုံးႏွစ္မွာ သူနာျပဳေတြ ၄၀၀၀ နီးပါးေလာက္ ႏွစ္စဥ္ထြက္လာမယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံရဲ႕ သူနာျပဳရွားပါးမႈကို ေျဖရွင္းႏိုင္မယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။

ခက္ခဲေဒသနဲ႔ အထူးေဒသေျခာက္ခုက ေဆးတကၠသိုလ္တက္ခ်င္တဲ့ ေက်ာင္းသားေတြ အတြက္ ေဆးေက်ာင္းတက္ခြင့္ရသူ ပမာဏရဲ႕ ၆ ရာခိုင္ႏႈန္း ေပးပါတယ္။ ၂၀၁၆ - ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ ခက္ခဲေဒသက ၅၆ ဦး၊ ၂၀၁၇ - ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ၈၁ ဦး၊ ၂၀၁၈ - ၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာ ၇၂ ဦး တက္ေရာက္ ခြင့္ေပးခဲ့ပါတယ္။ သူတို႔ကို အျခားေက်ာင္းသား ေတြတက္တဲ့အမွတ္ထက္နည္းၿပီး တက္ခြင့္ျပဳ ထားပါတယ္။ အလားတူ အဲဒီေဒသေတြကို သူနာျပဳသင္တန္းတက္ခြင့္ရသူ ပမာဏရဲ႕ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း တက္ခြင့္ျပဳထားပါတယ္။ ဒါမွသာ ေဝးလံခက္ခဲေဒသေတြရဲ႕ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈကို ပိုမိုတိုးတက္ ေဆာင္႐ြက္ေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေမး။ ။ အစားအေသာက္နဲ႔ ေဆးဝါးက႑ေတြ၊ သုေတသနလုပ္ငန္းေတြနဲ႔ တိုင္းရင္းေဆး က႑ေတြနဲ႔ အားကစားက႑ေတြကို ဖြံ႕ ၿဖိဳးတိုးတက္ေအာင္ ဘယ္လိုမ်ိဳးေဆာင္႐ြက္ေနလဲဆိုတာ သိပါရေစ။

ေျဖ ။ ။ ဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ ျပည္သူေတြ အရည္အေသြးျပည့္မီ၍ ေဘးဥပဒ္ ကင္းစင္တဲ့ အစားအေသာက္၊ ေဆးဝါး၊ ေဆးပစၥည္းနဲ႔ အလွကုန္ေတြ ရရွိသုံးစြဲႏိုင္ဖို႔အတြက္ လက္ရွိဥပေဒျပ႒ာန္းခ်က္ေတြနဲ႔အညီ ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။ Post Marketing Survillance လို႔ေခၚတဲ့ ေဈးကြက္ေထာက္လွမ္းျခင္း လုပ္ငန္း နဲ႔ ေဈးကြက္ထဲမွာ ေရာင္းခ်ေနတဲ့ အစားအေသာက္ေတြကိုယူၿပီး စစ္ေဆးပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေဈးကြက္အတြင္းမွ အစားအေသာက္ နမူနာ ၆၇၄၆ ခု စစ္ေဆးခဲ့ပါတယ္။ စားသုံးရန္ မသင့္တဲ့ စားသုံးကုန္ေတြကို အမ်ားျပည္သူ သိရွိေအာင္ ထုတ္ျပန္ေၾကညာျခင္းနဲ႔ တရားစြဲဆို အေရးယူတာေတြ လုပ္ပါတယ္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေဈးကြက္အတြင္းမွ ေဆးဝါးနမူနာ ၂၉၈ မ်ိဳးကို စစ္ေဆးခဲ့ပါတယ္။

အစားအေသာက္နဲ႔ ေဆးဝါးကြပ္ကဲေရးဦးစီး ဌာနအေနနဲ႔ အစားအေသာက္၊ ေဆးဝါးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး သြင္းကုန္လိုင္စင္ေထာက္ခံခ်က္က ၇၄၅၂ ခု၊ သြင္းကုန္ က်န္းမာေရးေထာက္ခံခ်က္က ၉၇၃၀၊ ပို႔ကုန္လိုင္စင္ေထာက္ခံခ်က္ ၃၈၀ နဲ႔ ပို႔ကုန္က်န္းမာေရး ေထာက္ခံခ်က္ ၆၇ ခု ထုတ္ေပးခဲ့ပါတယ္။ အရည္အေသြးမျပည့္မီတာေတြ၊ မေကာင္းတာေတြကို လိုင္စင္ထုတ္ေပးလိုက္မိရင္ ျပည္သူလူထုကို အၱရာယ္ျဖစ္ေစတဲ့အတြက္ ဒါကို ေသခ်ာၾကပ္မတ္ေဆာင္႐ြက္ပါတယ္။ ေဆးဝါး မွတ္ပုံတင္ေလၽွာက္ထား ျခင္းကို အြန္လိုင္းကေန တစ္ဆင့္ ေလၽွာက္လို႔ရေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

အလားတူ FDA မွာရွိတဲ့ ဓာတ္ခြဲခန္းေတြက ကမၻာ့အဆင့္မီတယ္လို႔ ေျပာလို႔ရပါတယ္။ ေဆးဝါး ဓာတုဓာတ္ခြဲခန္းဟာ ISO / IEC 17025:2005 ကို ရထားၿပီးပါၿပီ။ ဒါ့အျပင္ ႏိုင္ငံေတာ္က ေငြက်ပ္ သန္း ၁၈၀၀ ခန္႔ အကုန္အက်ခံ တည္ေဆာက္ခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံတကာအဆင့္မီ ဓာတ္ခြဲခန္းကို ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလ ၁၈ ရက္မွာ ဖြင့္လွစ္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ တိုင္းေဒသႀကီး/ ျပည္နယ္တစ္ခုကို ေ႐ြ႕လ်ား ဓာတ္ခြဲခန္းယာဥ္ (Mobile Lab Van) တစ္စီးစီ ျဖန္႔ေဝ ေပးခဲ့ၿပီး ေျခာက္လအတြင္း ေ႐ြ႕လ်ား ဓာတ္ခြဲခန္းယာဥ္ေတြအသုံးျပဳၿပီး အစားအေသာက္နဲ႔ ေဆးဝါး နမူနာေပါင္း ၆၂၀၀ ေက်ာ္နဲ႔ ၂၆၄ ႀကိမ္ စစ္ၿပီးသြားပါၿပီ။

သုေတသနက႑အေနနဲ႔ သုေတသနလုပ္ငန္းေတြ ေဆာင္႐ြက္ဖို႔ ၂၀၁၆ - ၂၀၁၇ ဘ႑ာႏွစ္မွာ ေငြက်ပ္ ၁၆ ဒသမ ၅ သန္း၊ ၂၀၁၇ - ၂၀၁၈ ခုႏွစ္မွာ ေငြက်ပ္သန္း ၁၀၀၀၊ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ ပထမေျခာက္လကာလမွာ ေငြက်ပ္သန္း ၅၀၀ နဲ႔ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဘ႑ာႏွစ္မွာ ေငြက်ပ္သန္း ၁၅၀၀ ခြင့္ျပဳ ခ်ထားခဲ့ၿပီး ၂၀၁၉ - ၂၀၂၀ ဘ႑ာႏွစ္မွာ ေငြက်ပ္ သန္း ၃၀၀၀ အထိ တိုးျမႇင့္ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ဖို႔ လ်ာထားပါတယ္။

သုေတသနလုပ္မွ ႏိုင္ငံတိုးတက္မွာျဖစ္တဲ့ အတြက္ သုေတသနစိတ္ဓာတ္၊ သုေတသန အေလ့အထ ယဥ္ေက်းမႈေတြ ျဖစ္လာေအာင္ အားေပးေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ လက္ေတြ႕အသုံးခ် သုေတသနလုပ္ငန္း (Implementation Research) ေတြကို ဦးစားေပးေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ ႏိုင္ငံမွာ က်န္းမာေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သုေတသနစာရင္း အကုန္လုံးကို Health Research Registry နဲ႔ မွတ္ပုံတင္ထားရွိ ေဆာင္႐ြက္ေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။

အလားတူ သုေတသနသတင္းအခ်က္ အလက္ (Research Information System) ကို ေဖာ္ေဆာင္ ထားၿပီး စနစ္တက် စာရင္းသြင္းထားပါတယ္။ သုေတသနညီလာခံကို ႏွစ္စဥ္ ဇန္နဝါရီလမွာ လုပ္ပါတယ္။ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္မွာဆိုရင္ စာတမ္းေပါင္း ၂၃၁ ခု ဖတ္တဲ့အျပင္ ႏိုင္ငံေပါင္း ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက သုေတသနပညာရွင္ေတြ လာၿပီး ေဆြးေႏြးပါတယ္။ ဒီအခ်က္ဟာ ႏိုင္ငံရဲ႕ သုေတသနအဆင့္အတန္းဟာ ကမၻာမွာေတာင္ ရင္ေပါင္တန္းႏိုင္တဲ့အဆင့္ ျဖစ္တာကို ျပသျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။

ျပင္ဦးလြင္ၿမိဳ႕နယ္မွာရွိတဲ့ ေဆးသုေတသနဦးစီးဌာန(႐ုံးခြဲ)ကို သင္တန္းေက်ာင္းပုံစံအျဖစ္ စတင္ေဆာင္႐ြက္ ေနၿပီး သုေတသနနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ သင္တန္းေတြ ပို႔ခ်လ်က္ရွိပါတယ္။ ေဆးသုေတသန ဦးစီးဌာနအေနနဲ႔ ေဆးနဲ႔ႏွီးႏႊယ္ ၁၆ ေက်ာင္းမွာရွိတဲ့ ဘြဲ႕ ႀကိဳ၊ ဘြဲ႕လြန္ေက်ာင္းသားေတြကို သုေတသန စာတမ္းေတြ အရည္အေသြးျမင့္မားေအာင္ သုေတသနဆိုင္ရာ နည္းပညာအေထာက္အပံ့ေပး လ်က္ရွိရာ သုံးႏွစ္တာအတြင္း ေက်ာင္းသားေပါင္း ၁၀၉၃ ဦးရွိပါၿပီ။

တိုင္းရင္းေဆးနဲ႔ပတ္သက္လို႔ တိုင္းရင္းေဆး တကၠသိုလ္ ဘက္စုံဖြံ႕ ၿဖိဳးတိုးတက္ဖို႔အတြက္ ပညာရွင္ေပါင္းစုံ ပါဝင္တဲ့အဖြဲ႕နဲ႔ ဘက္စုံသုံးသပ္ၿပီး တိုင္းရင္းေဆးတကၠသိုလ္ႀကီးကို ေဆးတကၠသိုလ္ေတြနည္းတူ ျဖစ္ေအာင္ ေဆာင္႐ြက္ေနပါၿပီ။ တိုင္းရင္းေဆးအေနနဲ႔ ပရေဆးပင္က်မ္းအတြဲ(၂) ကို ထုတ္ေဝႏိုင္ခဲ့တဲ့ အျပင္ ျမန္မာ့တိုင္းရင္းေဆးဖုံ ေတြရဲ႕ ေဖာ္စပ္ပုံကို စံသတ္မွတ္ျခင္းကိုလည္း ကမၻာ့က်န္းမာေရးအဖြဲ႕နဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။

ဌာနသုံးတိုင္းရင္းေဆးနည္းနဲ႔ ေဆးဖုံ ဘယ္ေလာက္သုံးရမယ္ ဆိုတာေတြကိုလည္း သုေတသနလုပ္ေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုင္ငံေတာ္ အစိုးရက ေငြက်ပ္ ၄ ဒသမ ၆၇ ဘီလီယံေလာက္ သုံးၿပီး ေခတ္မီ တိုင္းရင္းေဆးစက္႐ုံႀကီး မႏၲေလး မွာ မၾကာခင္က ဖြင့္လိုက္ပါၿပီ။ တိုင္းရင္းေဆး ေလာက ျမႇင့္တင္ဖို႔အတြက္ ႏွစ္စဥ္တိုင္းရင္းေဆး သုေတသနညီလာခံေတြအျပင္ တိုင္းရင္းေဆး သမားေတာ္ေတြညီလာခံကို က်င္းပပါတယ္။ ညီလာခံေတြက ထြက္ရွိလာတဲ့ ေထာက္ခံခ်က္၊ အဆိုျပဳခ်က္ေတြကို လုံး၀အေကာင္အထည္ေဖာ္ ပါမယ္။ ဒါ့အျပင္ တိုင္းရင္းေဆးပညာ အဆင့္ ျမႇင့္တင္ေရးအတြက္ အႀကံျပဳေပးႏိုင္ဖို႔ ဝါရင့္ ပညာရွင္ေတြပါဝင္တဲ့ တိုင္းရင္းေဆးပညာရပ္ ဆိုင္ရာ အႀကံေပးအဖြဲ႕ကိုလည္း ဖြဲ႕ထားပါတယ္။

ျပည္သူလူထုရဲ႕ က်န္းမာေရးေကာင္းဖို႔ အားကစားနဲ႔ ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈဟာ အလြန္အေရးႀကီးတဲ့အတြက္ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ Healthy Myanmar Seminar တစ္ခု က်င္းပခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ seminar က ထြက္ေပၚလာတဲ့ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ၁၃ ခ်က္အေပၚမူတည္ၿပီး ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးအားကစားအဖြဲ႕ခ်ဳပ္က တိုင္းေဒသႀကီး/ျပည္နယ္ ခုနစ္ခုမွာ “ကိုယ္လက္လႈပ္ရွား ေဆးတစ္ပါး” အစီအစဥ္နဲ႔ ေလ့က်င့္ခန္းေတြ စနစ္တက်သင္ၾကား ေဆာင္႐ြက္ေနပါတယ္။အားကစားနဲ႔ ကာယပညာဦးစီးဌာနရွိ ဝန္ထမ္းေတြကို ကိုယ္လက္လႈပ္ရွားမႈ (Physical Fitness Dance) ကို ႐ုံးပိတ္ရက္ေတြမွအပ ေန႔စဥ္ျပဳလုပ္လ်က္ရွိၿပီး အမ်ိဳးသားလႊတ္ေတာ္၊ ျပည္သူ႕လႊတ္ေတာ္မွ အမ်ိဳးသမီး လႊတ္ေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္ေတြ၊ ကာကြယ္ေရးဦးစီးခ်ဳပ္႐ုံး(ၾကည္း)မွ အရာရွိ၊ အရာထမ္း၊ အၾကပ္စစ္သည္ မိသားစုေတြ၊ သူနာျပဳသင္တန္းေက်ာင္းနဲ႔ သားဖြားသင္တန္းေက်ာင္းေတြကို နည္းျပေတြ ေစလႊတ္၍ သင္တန္းပို႔ခ်ေပးခဲ့ပါတယ္။

တိုင္းေဒသႀကီးနဲ႔ ျပည္နယ္က အားကစားမွဴးေတြနဲ႔ ဆရာ ဆရာမေတြကိုလည္း သင္တန္းေပးေနပါတယ္။ ျပည္သူေတြ အလြယ္တကူေလ့က်င့္ခန္းျပဳလုပ္ႏိုင္ဖို႔ Outdoor Fitness Equipment ၁၁၂၇ ခုကို တိုင္းေဒသႀကီးနဲ႔ ျပည္နယ္အားလုံးမွာ တပ္ဆင္ေပးတဲ့အျပင္ သူနာျပဳ၊ သားဖြားသင္တန္းေက်ာင္း ၅၀ မွာလည္း ပံ့ပိုးေပးခဲ့ပါတယ္။ ပညာေရးဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ ပူးေပါင္းၿပီး ; ASEAN University Games ကိုလည္း ေအာင္ျမင္စြာ က်င္းပေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။

အားကစားသိပၸံ ေျခာက္ခုရွိၿပီး လက္ေ႐ြးစင္ ေတြျဖစ္ေအာင္ ေလ့က်င့္ေပးေနပါတယ္။ အထူး သျဖင့္ B.Sc(Sports) ဘြဲ႕ရ အားကစားမွဴးေတြ အမ်ားႀကီးေမြးထုတ္ထားပါၿပီ။ သူတို႔ကို က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစားဝန္ႀကီးဌာနနဲ႔ ပညာေရး ဝန္ႀကီးဌာနေတြမွာ အလုပ္ခန္႔ထားပါတယ္။ေႏြရာသီအားကစားသင္တန္းေတြ ႏွစ္စဥ္ဖြင့္လွစ္လ်က္ရွိရာ ၂၀၁၈ - ၂၀၁၉ ခုႏွစ္တြင္ ေက်ာင္းသား ၁၂၀၀၀၀ ေလာက္က္ို သင္တန္းေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ အိုလံပစ္ေကာင္စီ (Myanmar Olympic Council) ကို ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတက ဖြဲ႕စည္းေပးခဲ့ၿပီး ဒီေကာင္စီကေန ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ အားကစားေလာက တစ္ခုလုံး တိုးတက္ေအာင္ ဘာေတြလုပ္သင့္လဲ၊ ဘယ္လိုလုပ္ရမလဲဆိုတာကို မူဝါဒေတြ ခ်မွတ္ပါမယ္။

ကၽြန္ေတာ္တို႔ က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစားဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ ျပည္သူေတြ ေရာဂါဘယ ကင္းရွင္းေရးနဲ႔ ေရာဂါျဖစ္ပြားလာပါက ထိေရာက္စြာ ကုသမႈခံယူေရးအတြက္ ကိုယ္စြမ္းဉာဏ္စြမ္း ရွိသေ႐ြ႕ ေဆာင္႐ြက္ေန ပါတယ္။

့ျပည္သူေတြကို ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ အႀကံျပဳ လိုတာက က်န္းမာဖို႔ဆိုရင္ နံပါတ္(၁) ေဆးလိပ္၊ အရက္နဲ႔ ကြမ္းယာကို ေလၽွာ႔၊ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ လုံး၀မေသာက္ပါနဲ႔၊ နံပါတ္(၂) ကိုယ္လက္လႈပ္ရွား အားကစား မွန္မွန္ လုပ္ရပါမယ္။ နံပါတ္(၃) အလြန္ခ်ိဳေသာအစာ၊ အလြန္ငန္ေသာအစာနဲ႔ အလြန္အဆီမ်ားေသာ အစာကို ေလၽွာ႔စားရမယ္။ နံပါတ္(၄) FDA အသိအမွတ္ျပဳတဲ့ေဆးေတြကိုပဲ သုံးစြဲပါ၊ နံပါတ္(၅) ႏွလုံး၊ ေသြးတိုးနဲ႔ ေလျဖတ္ ေရာဂါေတြျဖစ္ပြားေစတဲ့ စိုးရိမ္ေသာကေတြနဲ႔ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟတို႔ကို ေလၽွာ႔ခ်ပါ၊ နံပါတ္ (၆) ကေလးေတြကို ကူးစက္ေရာဂါေတြက ႀကိဳတင္ကာကြယ္ႏိုင္ဖို႔ ကာကြယ္ေဆး ထိုးေပးၾကပါ၊ နံပါတ္(၇) က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြနဲ႔ မီဒီယာေတြကတစ္ဆင့္ ျဖန္႔ေဝေပးေနတဲ့ က်န္းမာေရး အသိပညာေတြကို အေလးအနက္ မွတ္သား လိုက္နာၾကပါ၊ နံပါတ္(၈) ေရာဂါျဖစ္ပြားလၽွင္ ႀကိဳတင္ လကၡဏာေတြ သိသိခ်င္း ေစာစီးစြာ ေဆး႐ုံ/ေဆးခန္းေတြကိုသြားၿပီး ကုသမႈ ခံယူရပါမယ္။ ဒါေတြလုပ္မွသာလၽွင္ က်န္းမာေရးနဲ႔ အားကစား ဝန္ႀကီးဌာနကေပးတဲ့ ဝန္ေဆာင္မႈ ကလည္း ထိေရာက္အက်ိဳးရွိမွာျဖစ္ၿပီး ျပည္သူ ေတြအေနနဲ႔ က်န္းမာျခင္းသုခကို ရရွိခံစားႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေတြ႕ဆုံေမးျမန္း - ခင္ရတနာ၊ ဓာတ္ပုံစုစည္း - ေအးသန္း