က်ံဳးရိပ္၊ ၾကာရိပ္၊ ျမစ္ဆိပ္ေနရီ အာဠ၀ီ " စီ " လမ္း

ဆူးငွက္

သာသနာ့လကၤာရေက်ာင္းတိုက္ဆီက အုန္းေမာင္း ေခါက္သံၾကားရၿပီး အေရွ႕ဆီေမွ်ာ္ၾကည့္လိုက္ေတာ့ မႈိင္း ညိဳ႕ညိဳ႕ရွမ္း႐ိုးမ အထက္က အက္ေၾကာင္းထင္၏။ ေရာင္နီ သည္ အက္ေၾကာင္းမွတိုးကာတိုးကာ ႐ုန္းထသည္။ ေကာင္းကင္သည္ ပါးလႊာလာ၏။ တိမ္အနားတစ္ဝိုက္ အက္ရာမ်ားဆက္လာေခ်ၿပီ။ အနီေရာင္တိမ္နားသတ္၏။ မႈိင္းေသာေကာင္းကင္ ၾကည္စျပဳလာေခ်ၿပီ။

သည္အခါတြင္မွ ''ေၾကးမံုတံခါး'' ၏ ျပာသာဒ္ေဆာင္ သည္ ကိုယ္ထင္ျပလာေတာ့သည္။ အခ်ဳိးက်လွပ လွေသာ ျပာ သာဒ္ေဆာင္သည္ အ႐ုဏ္က်င္းစ ေကာင္းကင္ဝယ္ စြင့္ေန၏။ ေနာက္ခံရွမ္း႐ိုးမက ေကာင္းကင္ႏွင့္ နီညိဳညိဳ အုတ္ၿမိဳ႕႐ိုးႀကီး အၾကား အခ်ဳိးညီသြားေစသည္။

မႏၲေလး နန္းၿမိဳ႕႐ိုးပတ္လည္မွ လင္းအ႐ုဏ္တက္အလွ ကို ေဟာသည္ ေၾကးမံုတံခါးမွၾကည့္ရလွ်င္ ၿပီးျပည့္စံုေခ် ၿပီ။ တကယ္ေတာ့ ေၾကးမံုတံခါးကို မႏၲေလးသားေတြ ႏႈတ္ က်ဳိးေခၚေဝၚေနတာက''အာဠဝီတံခါး''ဟူ၍ျဖစ္၏။ အမရ ပူရၿမိဳ႕ေဟာင္းတြင္ တြင္က်ယ္ေနေသာ အမည္ျဖစ္သျဖင့္ အမရပူရမွမႏၲေလးသို႔ ေျပာင္းလာ သူေတြအဖို႔ ႏႈတ္ က်ဳိး ေနၾကျခင္းျဖစ္ေပသည္။

''ေၾကးမံုတံခါး''က နန္းၿမိဳ႕႐ိုးအေနာက္မ်က္ႏွာေတာင္ ဘက္အစြန္တြင္ရွိသည္။ သစ္ေတာဝန္မင္းေက်ာ္မင္းလွ စည္သူႀကီးၾကပ္ တည္ေဆာက္၏။ မိတ္တံခါး ''ဂေဗၺ''ဟူေသာ ဓာတ္သက္နံသင့္ အကၡရာကို ယူ၍ ''ေၾကးမံု'' တံခါးဟု သမုတ္သည္။ ေၾကးမံုတံခါးမွသည္ က်ဳံးကိုက်ဳံးကူးတံတားျဖင့္ ကူးျဖတ္ထား၏။ တံတားမ်ား၏ ဟိုဘက္ထိပ္ သည္ဘက္ထိပ္ မ်ားကို အုတ္အဂၤေတျဖင့္ ခိုင္မာစြာ တည္ေဆာက္ထားႏိုင္ ၿပီး ထံုးေဖြးေဖြး ျခယ္သထားသည္။ ထုိအုတ္တံတားတြင္ တံတားလက္ ႐ုံးႏွင့္တကြ မုခ္တိုင္(၇)တိုင္က်စီ တစ္ဖက္ တစ္ခ်က္၌ရွိသည္။ အုတ္တံတိုင္းႏွစ္ခုက က်ဳံးဘက္ တျဖည္းျဖည္းျမင့္ တက္သြားၾကၿပီး က်ဳံးအလယ္ ေရာက္ကာမွ ကြက္လပ္က်န္သြားေတာ့သည္။ ထုိကြက္လပ္ကား ျဖဳတ္၍ တပ္၍ အလြယ္တကူ ရႏိုင္ေသာ တံတားနင္းၾကမ္းအရွင္ျဖင့္ ဆက္စပ္ထားေတာ့၏။ နင္းၾကမ္းႏွင့္ လက္ရန္းတိုင္မ်ားကို ကြၽန္းသစ္ျဖင့္ ေဆာက္လုပ္ကာ ဟသၤာျပဒါးေရာင္ သုတ္လိမ္း ထားေလေတာ့သည္။

ျဖဴေဖြးေသာက်ဳံးကူး တံတား၊ အနီေရာင္ လက္ရန္းတိုင္၊ ျပာႏွမ္းေသာ မိုးေကာင္ကင္၊ စိမ္းလဲ့လဲ့က်ဳံးေရျပင္...။

သည္ျမင္ကြင္းထဲမွာမူ ထုထည္အခိုင္အခံ့ႏွင့္ တံတိုင္းမီးတားႀကီးထက္ဝယ္ ႏြဲ႕ေႏွာင္းေျပျပစ္သည့္ ယြန္းဆက္ ေျပ တန္ေဆာင္းျပာ သာဒ္က မားမားမတ္မတ္။

''ဓာတုမ႑၊ ပတ္လည္ခ်သား၊ ကြန္းမျပာသာဒ္၊ ဒြာဒရသ္ လည္း၊ မ်ဥ္းခတ္တသြန္း၊ စတုကဏ္၌၊ ဗိမာန္ေလးသြယ္၊ ဘဝဂ္ကယ္မွ်၊တစ္နယ္တစ္နယ္၊ တစ္လာပယ္မူ၊ ေရႊၾကယ္ ေငြၾကယ္၊ မ်က္စံုျခယ္လ်က္၊ တိမ္စြယ္ထဲေခ်ာင္၊ ရဲရဲေျပာင္ သည္၊ ရွစ္ေဆာင္ ရွစ္ေဆာင္၊ ရစ္ေျမႇာင္ဝန္းလည္၊ ရႊန္းရႊန္း ၾကည္မွ်၊ ေရာင္ျခည္တြဲ႕တြဲ႕၊ ယိုအံ့သကဲ့ သို႔၊ ေလးဆယ့္ ရွစ္တန္၊ ေဝဇယန္လည္း၊ ဘုန္းဝွန္းသတိုး၊ ရွင့္တန္ခိုးေၾကာင့္၊ လိုစုိး မ်က္ေမွာက္၊ ေျမမွေပါက္၏''ဟူ၍ စေလဦးပုညက ရတနာနဒီ ေမာ္ကြန္းလာ စာပိုဒ္ျဖင့္ က်ဳံး၊ ၿမိဳ႕႐ိုး၊ ျပာသာဒ္အလွကုိ ဖြဲ႕ဆိုခဲ့ေခ်သည္ မဟုတ္ပါေလာ။

အာဠဝီတံခါးေခၚ ေၾကးမံုတံခါးႏွင့္တည့္တည့္ အေနာက္ ဘက္ ဧရာဝတီျမစ္ဆီအထိေပါက္ေသာ လမ္းေျဖာင့္ ႀကီးသည္ ''စီ''လမ္းျဖစ္၏။ (၂၂-စီ)လမ္းဟု မႏၲေလးသားတို႔ သိၾက သည္။ ထို႔အတူ အာဠဝီစီ လမ္းဟူ၍လည္း ေခၚေဝၚၾကေသး သည္။

ေရွးတုန္းက အာဠဝီစီလမ္းသည္ ယေန႔ (၂၆-ဘီ) လမ္း ကဲ့သို႔ပင္ စည္ကားခဲ့၏။ ေစ်းဆိုင္မ်ား၊ ကုန္တိုက္ႀကီးမ်ား ရွိခဲ့၏။ အာဠဝီစီလမ္းေပၚတြင္ စာတိုက္ႀကီးရွိသည္။ ေအဘီ အမ္ပံုႏွိပ္တိုက္ရွိခဲ့သည္။ ယင္းပံုႏွိပ္တိုက္မွာ စာအုပ္တိုက္ ဆိုင္ႀကီးျဖစ္သျဖင့္ ေက်ာင္းသံုးစာအုပ္မ်ား၊ စာေရးကိရိယာ မ်ား ေရာင္းခ်သည္။ ခရစ္စမတ္ကတ္မ်ား၊ စာအိတ္မ်ား လည္းေရာင္းခ်သည္။ ထုိ႔ျပင္ မႏၲေလးႏွင့္ပတ္သက္၍ ျပည့္စံုလွေသာ စာအုပ္ႀကီးတစ္အုပ္ကိုလည္း အာဠဝီစီလမ္း တိုက္နံပါတ္ (၁၁)၊ ကိုေဘတင္ထံတြင္ ဝယ္ယူႏုိင္သည္။ ထုိ စာအုပ္ႀကီးက ပုဂံဝန္ေထာက္မင္းဦးတင္၏ ကုန္းေဘာင္ဆက္ မဟာရာဇဝင္ေတာ္ႀကီး သံုးတြဲျဖစ္၏။ တစ္တြဲလွ်င္ ၆/-၈ဲ ႏႈန္းျဖစ္သည္။

ထုိ႔ျပင္ အာဠဝီစီလမ္းတြင္ ဝိႈက္တေဝးလိဒ္ဒေလာ ကုမၸဏီ ႀကီးလည္းရွိသည္။ ဝိႈက္တေဝးသည္ ႐ိုးကုမၸဏီႏွင့္ အၿပိဳင္ ျဖစ္သည္။ ဝိႈက္တေဝးမွာ အဝတ္အစားအမ်ဳိးမ်ဳိး၊ အိပ္ရာခင္း အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ဇြန္း၊ ခက္ရင္း၊ ပန္းကန္အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ႐ွဴးဖိနပ္ေျခနင္း အမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ေသတၱာအမ်ဳိးမ်ဳိး၊ ခုတင္ပုခက္အမ်ဳိးမ်ဳိး စံုလင္ ေအာင္ ေရာင္းခ်သည္။ ယုတ္စြအဆုံး တြယ္ခ်ိတ္အထိရွိသည္။ တြယ္ခ်ိတ္တစ္ဒါဇင္မွ တစ္မူး၊ သူ႔တြယ္ခ်ိတ္ကလည္း အာမခံခ်ိတ္တဲ့၊ မေပ်ာက္ လုိ႔ကေတာ့ တစ္သက္လံုးသံုးေရာ ဆုိသည့္ တြယ္ခ်ိတ္မ်ဳိးျဖစ္သည္။

အာဠဝီစီလမ္း တြင္ မစၥကြစ္ကုမၸဏီလည္းရွိသည္။ ထုိ ကုမၸဏီကေတာ့ တေယာ၊ မယ္ဒလင္၊ စႏၵရားစသည့္ တူရိယာ ပစၥည္းမ်ားႏွင့္ဓာတ္စက္ေခၚဓာတ္ေသတၱာအမ်ဳိးမ်ဳိး၊ လစဥ္ ထုတ္သီခ်င္း ဓာတ္ျပားမ်ားလည္း ေရာင္းခ်ရာဌာနျဖစ္သည္။ ထုိေခတ္က စႏၵရားကုိ ေငြေၾကးတတ္ႏိုင္သူမ်ားသာ ကုိယ္ပိုင္ ဝယ္ယူ၍ အဂၤလိပ္အတီးသင္နည္း စာအုပ္မ်ားျဖင့္ စႏၵရား တီးသင္ၾကသည္။ စႏၵရားသင္ဆရာ ဆရာမမ်ားက အမ်ား အားျဖင့္ အင္ဂလိုအင္ဒီးယန္းမ်ားျဖစ္၏။

''မစၥကြစ္''မွာ စႏၵရားမ်ားေရာင္းသည္။ ထို႔ျပင္ စႏၵရားကို ငွားလည္းငွားသည္။ ျပင္လည္းျပင္သည္။ ေငြဒဂၤါး တစ္ျပား လွ်င္ ၁၃ိ/-ကာလက ''မစၥကြစ္''မွ မုိ(လ) တရီအမ်ဳိးအစား စႏၵရားတစ္လံုးကို တစ္လလွ်င္ တစ္ဆယ့္ႏွစ္က်ပ္ေပး၍ ငွား ရမ္းကာ အတီးသင္ခဲ့ၾကသည္။ မႏၲေလးမီးရထားကုန္႐ံု ဝန္ေထာက္ႀကီး၏ သမီးသံုးေယာက္အနက္မွ တစ္ေယာက္ သည္ ေနာင္အခါနာမည္ေက်ာ္ ''မိုးေဒဝါမလွေရႊ'' ျဖစ္လာခဲ့ဖူး သည္။

ထုိ႔အတူ ''မစၥကြစ္''မွ ဗီသုိဗင္၏ ဆင္ဖုိနီအမွတ္(၅)၊ ၁၂ လက္မဓာတ္ျပားတြဲကိုဝယ္ကာ ဓာတ္စက္တြင္ဖြင့္ၿပီး နားေထာင္၊ ဓာတ္ျပားအဖံုးအယ္လ္ဘမ္တြင္ ပံုႏွိပ္ထား သည့္ ဆင္ဖိုနီမိတ္ဆက္စာကုိ ဖတ္႐ႈ၊ ဂီတ သေကၤတမ်ား ကိုမွတ္သားၿပီး ဘယ္အသြားဘယ္လုိဖြဲ႕၊ ဘယ္တူရိယာ ဘယ္လိုအသံုးခ်သည္ကို ေလ့လာ ခဲ့ၾကသည့္ မႏၲေလးသား ဂီတ ဝါသနာရွင္ လူငယ္တစ္စုတြင္ ေနာင္အခါ ဒါးတန္းဦးသန္႔ ျဖစ္မည့္လူငယ္၊ ၿမိဳ႕မၿငိမ္းျဖစ္မည့္လူငယ္လည္း ပါရွိခဲ့သည္။

တကယ္ေတာ့ အာဠဝီစီလမ္းသည္ ပေဒသရာဇ္ ရွင္ဘုရင္ လက္ထက္က ''အမဂၤလာလမ္း'' ျဖစ္ခဲ့၏။ အာဠဝီတံခါးေခၚ ေၾကးမံုတံခါးသည္ပင္ ''ဂေဗၺ''ဟူသည့္ ဓာတ္ဘက္နံသင့္ အကၡရာယူေသာ္လည္း တစ္နည္းအားျဖင့္ နန္းၿမိဳ႕တြင္းမွ ေသေသာသူတုိ႔ကို ထုတ္ေဆာင္ရာ အမဂၤလာတံခါးျဖစ္ေသာ ေၾကာင့္ ၎တံခါးမွ ဝင္ထြက္သြားလာ မၾကာမၾကာၾကံဳေတြ႕ ရေသာသူမ်ားသည္ မရဏႆတိကမၼ႒ာန္းကို မွန္ေၾကးမံုျပင္ ကဲ့သုိ႔ အာ႐ံုျပဳၾကည့္႐ႈၾကကုန္ေလာ့ဟု သတိေပးေသာ အထိမ္း အမွတ္ျဖင့္ ''ေၾကးမံု'' တံခါးဟု သမုတ္ခဲ့ျခင္းလည္းျဖစ္သည္။

နန္းၿမိဳ႕တြင္းတြင္ ဒဂၤါးစက္႐ံုေတာ္ ေတာင္ဘက္ကပ္လ်က္ တြင္မူ သခ်ႋဳင္းေတာ္မ်ားရွိပါ၏။ ထုိသခ်ႋဳင္း ေတာ္မ်ားတြင္ ပဥၥမသဂၤါယနာေတာ္တင္ မင္းတုန္းမင္း တရားႀကီး၊ ေရႊဘို မင္းတရား၏ အဂၢမေဟ သီမိဖုရားေခါင္ႀကီး၊ သီေပါမင္း၏ မယ္ေတာ္ေလာင္းရွည္ မိဖုရားႀကီးႏွင့္ ဆင္ျဖဴမရွင္မိဖုရား ႀကီးတုိ႔၏ ဂူဗိမာန္ႀကီးမ်ားရွိသည္။

ထုိ႔ျပင္ေျမာက္ဥယ်ာဥ္ ေတာ္ ေရႊျပည္ဥယ်ာဥ္ကြက္အတြင္းတြင္ ေတာင္မိဖုရား ေခါင္ႀကီးသခ်ႋဳင္းေတာ္ရွိသလုိ သစ္တပ္အေနာက္ေျမာက္ ေထာင့္တြင္လည္း ေျမာက္နန္းမေတာ္မိဖုရားသခ်ႋဳင္းေတာ္ တစ္ခုရွိသည္။ က်န္ရွိ သည့္မင္းညီမင္းသား၊ မွဴးႀကီးမတ္ရာ ေသနာပတိမ်ား၏ သခ်ႋဳင္းေတာ္သည္ အာဠဝတီလမ္းအတုိင္း အေနာက္ ဆင္းေသာအခါ ေရႊတေခ်ာင္းေျမာင္းအလြန္၊ ျမစ္ဆိပ္အၾကားတြင္ အသီးသီးရွိခဲ့ၾက၏။

အာဠဝီစီလမ္း၏ ေရႊတေခ်ာင္းေျမာင္းကူးသစ္သား တံတားႀကီးမွာ ဇရပ္ႀကီးႏွစ္ေဆာင္ပါရွိ၏။ ကြၽန္း၊ ပြတ္လံုး၊ လက္ရန္းတုိင္ႀကီးမ်ားပင္ပါရွိသည္။ လြန္ခဲ့ေသာ ဆယ့္ေလး ငါးႏွစ္ကာလ၊ လမ္းတုိးခ်ဲ႕ေသာအခါ ေရွးေဟာင္းဇရပ္ႀကီး မ်ားကို ဖ်က္သိမ္းလိုက္ၾကသည္။

ေရႊတေခ်ာင္းေျမာင္း ေပါင္ေပၚတြင္ မတၱရာသြားမီးရထား လမ္းကေလးရွိခဲ့ဖူးသည္။ မႏၲေလး-မတၱရာသြား မီးရထားဘူတာ ေလးက ၂၆-ဘီလမ္းႏွင့္ ေရႊတေခ်ာင္းေျမာင္းေပါင္မွာရွိ သည္။

ထုိေနရာတြင္ ေရႊတေခ်ာင္းေလွဆိပ္ရွိ၏။ မီးရထားက မစၥတာမနက္ဂ်ီေခၚ ကုလားသူေဌးပိုင္သည္။ ျမန္မာ မ်ားက ''မႏွင္းဆီရထား'' ဟု ေခၚတြင္ခဲ့ၾက၏။ ဘူတာေလးအနီး တြင္ ''ဆုိင္ဒူခန္း''ေခၚသည့္ လက္ဖက္ရည္ဆုိင္ တစ္ဆုိင္ရွိသည္။ လက္ဖက္ရည္တစ္ခြက္သံုးျပား၊ ယင္းလက္ဖက္ရည္ ဆုိင္တြင္ ''ၿမိဳ႕မဗုဒၶေဝယ်ာ ဝစၥတူရိယာအသင္း'' သားမ်ား ထိုင္တတ္သည္။ ၿမိဳ႕မအသင္းသားမ်ားက အေနာက္နား ဆိုင္းတန္းရပ္ရွိ ဧရာဝတီစာေရးႀကီး ဦးျမသိန္းအိမ္မွာ အၿမဲ တန္းစတည္းခ်ၾကသည္။ 

''မႏွင္းဆီရထား'' ေလးသည္ အာဠဝီစီလမ္းမေရာက္မီ (ယခု ၈၄-လမ္းႏွင့္ ၂၃-လမ္းေထာင့္၊ ေမမန္းဝင္းႀကီး)တြင္ ရထားစက္ေခါင္းေရျဖည့္သည္။ တစ္ခါတစ္ရံ မီးေပါင္ မတက္သျဖင့္ စီလမ္း-သခ်ႋဳင္းေတာ္တံတားအတက္ကို ခရီးသည္မ်ားက ဆင္းတြန္းၾကရသည္။

ေတာင္ျပဳန္းပြဲေတာ္ အခါမ်ားဆုိလွ်င္ ေရႊတံေခ်ာင္း တြင္ ေလွေလာင္းႏွစ္စင္းတြဲ၍ ေရခင္းသံၿမိဳင္ၿမိဳင္ျဖင့္ နတ္ပြဲ သြားၾကသူမ်ားကို အာဠဝီစီလမ္းသခ်ႋဳင္းေတာ္တံတား ေပၚမွ ၾကည့္႐ႈၾကရေသး၏။

ေရႊတေခ်ာင္း အေနာက္ဘက္ကမ္း စီလမ္းေဘးတြင္ သီေပါမင္းသားအပါအဝင္ မင္းညီမင္းသားမ်ား ပညာသင္ ခဲ့ၾကသည့္ ဒိုင္အုိသံတဲေက်ာင္းေတာ္ႀကီးရွိသည္။ ¤င္း ေက်ာင္းေတာ္ႀကီးကို ၁၂၃၁ ခု၊ နတ္ေတာ္လျပည့္ေက်ာ္ ၁၁ ရက္ (၄-၆-၁၈၆၉) ေန႔တြင္ ေဆာက္လုပ္ၿပီးစီးသည္။

သခ်ႋဳင္းေတာ္တံတားသည္ ေရႊတေခ်ာင္းကိုျဖတ္ၿပီး ေနာက္ သံတဲေက်ာင္းႀကီးေျမာက္ဘက္တြင္ အုတ္တံတား ျမင့္ႀကီးျဖစ္၏။ အုတ္တံတားႀကီးေျမာက္ဘက္တြင္ အသား ဇရပ္ႀကီးမ်ားလည္းရွိသည္။ ¤င္းတံတားမ်ားႏွင့္အတူ ဇရပ္ႀကီးမ်ားကို ေလွသင္းအတြင္းဝန္မင္းက ေဆာက္လုပ္ ခဲ့၏။ မွတ္တမ္းအျဖစ္ အာဠဝီစီလမ္းေပၚတြင္ ေက်ာက္စာ တစ္မ်က္ႏွာတစ္တုိင္ စုိက္ထူထားခဲ့ေလသည္။

ေက်ာက္စာတြင္ ေရႊတေခ်ာင္းကူးတံတားဦးဇရပ္ႏွင့္ တကြ အေနာက္ကို သြပ္မုိး၊ ပ်ဥ္ခင္း၊ ဝဲယာတံတားခန္းေရ (၁၆၄)၊ ေျမာင္းအကူးမွ အေနာက္ေျမၿမိဳ႕႐ိုး အေရာက္၊ ထိုမွတစ္ဖန္ ေတာင္ခ်ဳိးကာ ပိုက္က်ံဳးအေရာက္ (၆၇၇) တာ၊ ေက်ာက္လမ္းတံတားႀကီးမွစ၍ ပုဏၰားကုန္းသုသာန္တြင္ အတြင္းဝန္မင္း အဘအေလာင္းသၿဂႋဳဟ္ရာ ပ်ဥ္ဇရပ္ တစ္ေဆာင္၊ အတြင္းဝန္ကေတာ္ အမိေရွ႕ဝန္မွဴးကေတာ္ သၿဂႋဳဟ္ရာ အုတ္ဇရပ္တစ္ေဆာင္ႏွင့္ သုသာန္ေျမအကာအရံတံတိုင္းမီးတားမ်ားကို ၁၂၄၄ ခုမွ ၁၂၄၇ ခုအထိ ေဆာက္လုပ္တဲ့ကုန္က်စရိတ္ေငြ (၃၄၈၄၄ိ ၅ဴ၁ဲ) လုပ္ ေဆာင္ကုန္ဝင္ေၾကာင္း ကမၸည္းထုိးမွတ္ ေရးသားခဲ့ ေလသည္။

ယခုအခါ ထုိဇရပ္ႀကီးမ်ားလည္း မရွိေတာ့ၿပီ။ သခ်ႋဳင္း ေတာ္လည္း မရွိေတာ့ၿပီ။ အတြင္းဝန္မင္းအမိ၊ အဘဟူ သည္ မင္းႀကီးမင္းလွ မဟာေဇယ်သၾကႍၿမိဳ႕သစ္အတြင္း ဝန္မင္းဦးဘီ၏ အမိအဘျဖစ္၏။ လြန္ခဲ့ေသာေလး ငါးႏွစ္ကအထိ ¤င္းဇရပ္ႀကီးမ်ား၊ ဂူဗိမာန္ႀကီးမ်ား ရွိေသးသည္။

မွတ္ခ်က္။ ။ မႏၲေလးအေၾကာင္းေျပာၾကၿပီဆိုလွ်င္ စာေရးဆရာ ဆူးငွက္၏ ''မႏၲေလးမ်ဥ္းေျဖာင့္မ်ား'' အေၾကာင္းက အျခားေသာ မႏၲေလးသား စာေရးဆရာ၊ စာေရးဆရာမႀကီးမ်ား၏ စာအုပ္မ်ားနည္းတူ မပါမျဖစ္ေျပာဆိုခဲ့ၾကရသည္။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ သမုိုင္းအစဥ္အလာႀကီးမားေသာ မႏၲေလးၿမိဳ႕၏ ပံုရိပ္မ်ားကို အေျပာင္းအလဲျမန္သည့္ ႏွစ္ကာလမ်ားတြင္ မ်က္ျခည္မျပတ္ ရသဟန္ျဖင့္ မွတ္တမ္းတင္ခဲ့ ေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ အတိတ္ႏွင့္ပစၥဳပၸန္ကို ဆက္စပ္သံုးသပ္ျပသည့္ ေရးဟန္ျဖစ္သည္။ ''မႏၲေလး မ်ဥ္းေျဖာင့္မ်ား'' ကုိ ျမန္မာ့ဓနစီးပြားေရးမဂၢဇင္းတြင္ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္ ေမလ ထုတ္မွစတင္၍ လစဥ္မျပတ္ေရးသား ခဲ့သည္ဟုမွတ္မိေနသည္။ ၂ဝ၁၁ ခုႏွစ္ဝန္းက်င္ ျမန္မာ့ဓနမဂၢဇင္း မရပ္နားမီအထိ ေရးသားခဲ့ပံုရသည္။ အေျပာင္း အလဲျမန္လြန္းသည့္ ၁၉၉ဝ ျပည့္လြန္ကာလမ်ား(ဝါ) ၂၁ ရာစု ႀကိဳကာလမ်ားက မႏၲေလး  င့္ စာအုပ္ထုတ္ေဝခဲ့ဖူးသည္။ အဆိုပါ စာအုပ္ကိုပင္ ၂ဝဝ၃ ခုႏွစ္တြင္ The Straight Lines of Mandalay အမည္ျဖင့္ ဆရာ ေရခ်မ္း(မႏၲေလး)က အဂၤလိပ္ဘာသာသို႔ ျပန္ဆို၍ ဥတၱရလြင္ျပင္ စာအုပ္တိုက္က ထုတ္ေဝဖူးသည္။ ယခုတစ္ဖန္ သမုိင္းျဖစ္သြားျပန္ေလေသာ 'မႏၲေလးမ်ဥ္းေျဖာင့္မ်ား'ကို ျမန္မာ့အလင္းက ျပန္လည္ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။ လတ္တေလာႏွစ္ ၂ဝ အတြင္း မႏၲေလးသည္ ဘာေတြအျမတ္ရ၍ ဘာေတြ ဆံုး႐ံႈး သြားေလၿပီနည္း၊ ဘာေတြသင္ခန္းစာယူ၍ ဘာေတြဆင္ျခင္ရမည္နည္း၊ သခၤါရဟုျဖစ္ေစ၊ ေျပာင္းလဲျခင္း တရားဟုျဖစ္ေစ၊ သံုးသပ္႐ံုျဖင့္ လံုေလာက္မႈမရွိေတာ့တာက ေသခ်ာပါၿပီ။ ထို႔ေၾကာင့္ ရွားပါးစာအုပ္ျဖစ္ေနေသာ မူလ'မႏၲေလး မ်ဥ္းေျဖာင့္မ်ား'ကို သမိုင္းအျဖစ္ ျပန္လည္ဆင္ျခင္ႏိုင္ရန္ မျပဳမျပင္ မတည္းမျဖတ္ ျပန္လည္ ေဖာ္ျပအပ္ပါေၾကာင္း။

(မႏၱေလးမ်ဥ္းေျဖာင့္မ်ား အခန္းေဆာင္းပါးကို အပတ္စဥ္ ဗုဒၶဟူးေန႕တိုင္း ေဖာ္ျပပါမည္)