ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို နားလည်ခြင်း

သဘာဝဖြစ်စဉ်မှ လူသားတို့၏တာဝန်ယူမှုဆီသို့ - ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးအတွက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြစို့

ဉာဏ်သစ်(မန်းတက္ကသိုလ်)

မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း၊ မြစ်ရေမြင့်တက်ခြင်းနှင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်ခြင်းတို့သည် ရေကြီးရေလျှံမှု ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် သဘာဝဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများဖြစ်သည်။ သို့သော် ရေကြီးမှု၏ ပြင်းထန်မှု၊ ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုအတိုင်းအတာနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၏ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုတို့သည် လူသားတို့၏ မြေယာအသုံးချမှု၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံခန့်ခွဲမှုတို့နှင့်လည်း နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။

ထို့ကြောင့် “ရေကြီးရေလျှံမှုသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်သာလော၊ လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် ဘေးအန္တရာယ်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသလော” ဟူသော မေးခွန်းကို လူထုအနေဖြင့် နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်လာသည်။ ဤမေးခွန်း၏ အဖြေသည် ဘေးအန္တရာယ်ကို အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းထက် ကျော်လွန်ပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး၊ ရပ်ရွာလူထု၏ လုံခြုံရေးနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် အရေးပါသော လမ်းညွှန်ချက်တစ်ရပ် ဖြစ်လာနိုင်သည်။

ရေကြီးမှုသည် သဘာဝဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လူသားတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များက ထိခိုက်နိုင်ခြေကို တိုးမြှင့်ပေးနိုင်သည်။ ထို့ပြင် သဘာဝဘေးနှင့် လူသားဖန်တီးသည့် အန္တရာယ်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားကင်းကွာ နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်နေသည့် အခြေအနေများလည်း ရှိနိုင်သည်။

ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို ပိုမိုနားလည်နိုင်ရန် အဓိကအချက် (၅) ချက်

၁။      သဘာဝဘေးအန္တရာယ်နှင့် လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအကြား ဆက်စပ်မှု

ရေကြီးရေလျှံမှုကို နားလည်ရာတွင် သဘာဝဖြစ်စဉ်နှင့် လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ခွဲခြားသိမြင်ရမည်ဖြစ်သကဲ့သို့ ၎င်းတို့အကြား အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှုကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည် ဖြစ်သည်။ မိုးရွာသွန်းမှု၊ မြစ်ရေစီးဆင်းမှုနှင့် မုန်တိုင်းတို့သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်။ သို့သော် လူသားတို့၏ မြေယာအသုံးချမှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ တည်ဆောက်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ထိုသဘာဝဖြစ်စဉ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ဆုံးရှုံးမှုများကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်။

ကုလသမဂ္ဂဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးရုံး United Nations Office for Disaster Risk Reduc-tion (UNDRR) ၏ အယူအဆအရ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုသည်မှာ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် ဖြစ်စဉ်တစ်ခုတည်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ လူများ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်းများ၏ ထိခိုက်လွယ်မှု၊ ထိတွေ့ကျရောက်မှုနှင့် ခံနိုင်ရည်ရှိမှုတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ရေကြီးမှုကို လေ့လာရာတွင် “မည်သည့်အရာက ဖြစ်စေသနည်း”ဟူသော မေးခွန်းအပြင် “မည်သည့် အခြေအနေများက ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုကို ပိုမိုများပြားစေသနည်း” ဟူသော မေးခွန်းကိုပါ မေးမြန်းရန် လိုအပ်သည်။

လူတစ်ဦးချင်း၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးသည် ဘေးဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကိုသာ အာရုံစိုက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဘေးအန္တရာယ်များ မဖြစ်ပေါ်မီကတည်းက အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းတို့ကိုပါ အလေးထားဆောင်ရွက်ရမည် ဖြစ်သည်။

၂။      မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေး၊ သစ်တောထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်များ

မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် လူမှုစီးပွားရေးအတွက် အရေးပါသော်လည်း စနစ်တကျစီမံကိန်း ချမှတ်ခြင်းမရှိပါက ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို ပိုမိုတိုးမြှင့်စေနိုင်သည်။ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းများနှင့် ကွန်ကရစ်မျက်နှာပြင်များ တိုးပွားလာသည့်အခါ မိုးရေစိမ့်ဝင်နိုင်သည့် သဘာဝမြေသားဧရိယာများ လျော့နည်းလာနိုင်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် မိုးရေသည် မြေထဲသို့ စိမ့်ဝင်ရန်အစား မြေပြင်ပေါ်တွင် လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းလာနိုင်ပြီး ရေနုတ်မြောင်းစနစ်များအပေါ် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်။

မြစ်ကမ်းပါးများ၊ ရေလွှမ်းမိုးနိုင်သည့် မြေနိမ့်ဒေသများနှင့် သဘာဝရေစီးကြောင်းများတွင် အစီအစဉ်မကျသော ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် လူနေအိမ်များနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၏ ထိတွေ့ကျရောက်မှုကို တိုးမြှင့်စေနိုင်သည်။ UNDRR ကလည်း ရေလွှမ်းမိုးမြေများနှင့် သဘာဝရေထိန်းသိမ်းရေးဧရိယာများကို လျစ်လျူရှုသည့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးသည် ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုမြင့်မားစေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

သစ်တောထိန်းသိမ်းရေးသည်လည်း ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ် လျှော့ချရေး၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သစ်ပင်များနှင့် သစ်တောမြေဆီလွှာတို့သည် မိုးရေစီးဆင်းမှုကို ထိန်းညှိခြင်း၊ မြေဆီလွှာတိုက်စားမှုကို လျှော့ချခြင်းနှင့် ရေစုပ်ယူနိုင်စွမ်းကို အထောက်အကူပြုခြင်း အခန်းကဏ္ဍတို့တွင် ရှိသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းနှင့် မြေယာအသုံးချမှု ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကြောင့် ရေစီးဆင်းမှုပုံစံများ ပြောင်းလဲလာနိုင်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများတွင်လည်း သစ်တောနှင့် သဘာဝရေစီးကြောင်းများ ထိန်းသိမ်းရေး၊ တောင်စောင်းဒေသများတွင် မြေဆီလွှာထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများတွင် ရေထိန်းသိမ်း ရေးနည်းလမ်းများ အသုံးပြုခြင်းတို့သည် ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ် လျှော့ချရေးအတွက် အရေးကြီးသည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဒေသ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ မြေဆီလွှာအခြေအနေ၊ မိုးရေချိန်နှင့် စိုက်ပျိုးရေးလိုအပ်ချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်။

၃။      ရေနုတ်မြောင်းများ၊ တာတမံများနှင့်ဆည်များ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေး

ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်အတွက် ရေနုတ်မြောင်းများ၊ တာတမံများ၊ ရေလှောင်ကန်များနှင့် ဆည်များသည် အရေးပါသော အခြေခံ အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်။ သို့သော် အဆိုပါ စနစ်များ၏ ဒီဇိုင်း၊ တည်ဆောက်မှု၊ စစ်ဆေးမှုနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုတို့တွင် ချွတ်ယွင်းချက်များရှိပါက အန္တရာယ်များ ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်သည်။

ဥပမာအားဖြင့် ရေနုတ်မြောင်းများတွင် အမှိုက်များပိတ်ဆို့နေခြင်း၊ ရေစီးဆင်းနိုင်သည့် ပမာဏထက် ကျော်လွန်သော ရေဝင်ရောက်မှုနှင့် ရေစီးကြောင်းများကို မလျော်ကန်စွာ ပြောင်းလဲအသုံးပြုခြင်းတို့သည် မြို့ပြရေကြီးမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် တာတမံများနှင့် ဆည်များ၏ ဘေးကင်းရေးအတွက် သတ်မှတ်စံနှုန်းများနှင့်အညီ တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း၊ အားနည်းသည့်နေရာများကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် အရေးပေါ်တုံ့ပြန်ရေးအစီအစဉ်များ ရှိထားခြင်းတို့သည် အရေးကြီးသည်။

ဆည်ပျက်စီးမှု သို့မဟုတ် တာတမံကျိုးပေါက်မှုကဲ့သို့သော ဖြစ်ရပ်များသည် အချို့သောအခြေအနေများတွင် ရုတ်တရက်ရေလွှမ်းမိုးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုကဲ့သို့ ဖြစ်ရပ်တိုင်းကို ကြိုတင်သတ်မှတ်ချက်မရှိဘဲ လူလုပ်ဘေးအန္တရာယ်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းမပြုသင့်ဘဲ နည်းပညာဆိုင်ရာ စစ်ဆေးချက်များ၊ ဒီဇိုင်းစံနှုန်းများ၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မှတ်တမ်းများနှင့် အခြားသက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ အကြောင်းရင်းကို သုံးသပ်ရမည်ဖြစ်သည်။

UNDRR ၏ ဘေးအန္တရာယ်ဖြစ်စဉ်လေ့လာမှု (Disaster Forensics) အယူအဆသည်လည်း အန္တရာယ်ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းရင်း၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများ၏အခြေအနေ၊ ထိခိုက်ကျရောက်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ အားနည်းချက်များကို စနစ်တကျလေ့လာရန် အလေးထားသည်။

၄။      ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ပြင်းထန်သော မိုးရွာသွန်းမှုများ

ယနေ့ကမ္ဘာတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို လေ့လာရာတွင် လျစ်လျူရှု၍မရသော အကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများက ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ပြင်းထန်သော မိုးရွာသွန်းမှုများအကြား ဆက်စပ်မှုကို လေ့လာလျက်ရှိကြသည်။

ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရများအကြား ကျွမ်းကျင်သူအဖွဲ့ Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) ၏ Sixth Assessment Report အရ လူသားတို့၏ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုသည် ကမ္ဘာ့မြေပြင်ဒေသများတွင် ပြင်းထန်သော မိုးရွာသွန်းမှုများ တိုးမြှင့်လာခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ရပ် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အထောက်အထားများရှိသည်။ ထို့ပြင် ကမ္ဘာ့အပူချိန် ပိုမိုမြင့်တက်လာပါက ပြင်းထန်သော မိုးရွာသွန်းမှုများ၏ ကြိမ်နှုန်းနှင့် ပြင်းထန်မှုသည် ဒေသအများအပြားတွင် တိုးလာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာခြင်းသည် မုန်တိုင်းဒီရေတက်မှုနှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ ရေလွှမ်းမိုးမှုအန္တရာယ်ကို ပိုမိုတိုးမြှင့်နိုင်သည်။ သို့သော် မည်သည့်ဒေသတွင် ရေကြီးမှု မည်မျှပြင်းထန်လာမည်ဆိုသည်မှာ ဒေသတွင်း မြေမျက်နှာသွင်ပြင်၊ ကမ်းရိုးတန်းပုံသဏ္ဌာန်၊ ရေစီးဆင်းမှုနှင့် လူနေထိုင်မှုအခြေအနေတို့အပေါ် မူတည်ကာ ကွဲပြားနိုင်သည်။

ထို့ကြောင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု လျှော့ချရေးနှင့်အတူ မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များ အသုံးပြုခြင်း၊ ရေကြီးမှုကြိုတင်သတိပေးစနစ်များ မြှင့်တင်ခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသည့်နေရာများအတွက် အရေးပေါ် တုံ့ပြန်ရေးအစီအစဉ်များ ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ဆောင်ရွက်သင့်သည်။

၅။      စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း၊ မြေယာစီမံကိန်းနှင့် လူထုပါဝင်မှု

ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို ထိရောက်စွာ လျှော့ချနိုင်ရန်အတွက် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းချက်များသာမက စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာစနစ်များလည်း လိုအပ်သည်။ မြို့ပြစီမံကိန်းများ ရေးဆွဲရာတွင် ရေကြီးနိုင်သည့်နေရာများ၊ သဘာဝရေစီးကြောင်းများ၊ ရေလွှမ်းမိုးမြေများနှင့် ရေနုတ်မြောင်းလိုအပ်ချက်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။

အဆောက်အအုံဆောက်လုပ်ခွင့်၊ မြေယာအသုံးချမှု၊ ရေစီးကြောင်းကာကွယ်ရေးနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများသည် ဒေသအလိုက် သတ်မှတ်ထားသည့် အန္တရာယ်အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီစွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် လိုအပ်သည်။ စည်းမျဉ်းများရှိရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှု၊ သက်ဆိုင်သူများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှုတို့လည်း လိုအပ်သည်။

UNDRR ၏ မြို့ပြခံနိုင်ရည်ရှိရေးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များတွင် အန္တရာယ်အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်း၊ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များနှင့် လူထုပါဝင်မှုတို့ကို အလေးထားဖော်ပြထားသည်။ ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးသည် အစိုးရတစ်ဖွဲ့တည်း၏ တာဝန်မဟုတ်ဘဲ ရပ်ရွာလူထု၊ ပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ပူးပေါင်းပါဝင်ရသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့်လည်း မြို့နယ်အလိုက် ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မြေပုံများ၊ မိုးလေဝသနှင့် မြစ်ရေကြိုတင်သတိပေးချက်များ၊ ဒေသခံလူထု၏ ရိုးရာအတွေ့အကြုံများနှင့် အရေးပေါ်တုံ့ပြန်ရေး အစီအစဉ်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးချခြင်းသည် ဒေသခံများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်မည်ဖြစ် သည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များ၊ သက်ကြီး ရွယ်အိုများ၊ မသန်စွမ်းသူများနှင့် ရေကြီးမှုအန္တရာယ် မြင့်မားသည့်နေရာများတွင် နေထိုင်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားရမည်။

ရေကြီးမှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် လက်တွေ့ကျသော ဆောင်ရွက်ချက်များ

ရေကြီးရေလျှံမှုအန္တရာယ်ကို နားလည်ခြင်းသည် အသိပညာရရှိရန်သာမက လက်တွေ့လုပ်ဆောင်မှုများအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ရန်လည်း ရည်ရွယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါဆောင်ရွက်ချက်များကို အိမ်ထောင်စု၊ ရပ်ရွာနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအဆင့်များတွင် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သည်-

အိမ်ထောင်စုအဆင့်။ မိုးလေဝသနှင့် ရေကြီးမှု ကြိုတင်သတိပေးချက်များကို စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ အရေးပေါ်ဆက်သွယ်ရန် ဖုန်းနံပါတ်များနှင့် လိုအပ်သောပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ထားခြင်း၊ မိသားစုဝင်များအတွက် ဘေးကင်းရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည့် အစီအစဉ်ရှိထားခြင်း၊

ရပ်ရွာအဆင့်။ ရေနုတ်မြောင်းများနှင့် ရေစီးကြောင်းများကို သန့်ရှင်းထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အန္တရာယ်ရှိသည့် နေရာများကို ကြိုတင်ဖော်ထုတ်ခြင်း၊ အားနည်းသူများအတွက် အကူအညီပေးရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊

အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် နည်းပညာအဆင့်။ ရေကြီးနိုင်ခြေ အကဲဖြတ်ချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ မြေယာစီမံကိန်းများ ရေးဆွဲခြင်း၊ ရေနုတ်မြောင်းနှင့် ရေထိန်းချုပ်ရေး အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ပုံမှန်စစ်ဆေးခြင်း၊ ကြိုတင်သတိပေးစနစ်နှင့် အရေးပေါ်တုံ့ပြန်ရေးစနစ်များကို မြှင့်တင်ခြင်း။

ဤဆောင်ရွက်ချက်များသည် ဒေသအလိုက် အန္တရာယ်အခြေအနေများနှင့် ကိုက်ညီစွာ ပြင်ဆင်အသုံးချရန် လိုအပ်သည်။ ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေးဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အကြံပြုချက်များနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဒေသဆိုင်ရာ အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံသင့်သည်။

သဘာဝကိုနားလည်၍ လူသားတို့၏ တာဝန်ယူမှုဖြင့် လုံခြုံသောအနာဂတ်ကို တည်ဆောက်ကြစို့

ရေကြီးရေလျှံမှုသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သော်လည်း လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်များက ၎င်း၏ ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုအတိုင်းအတာကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေကြီးမှုအန္တရာယ်ကို နားလည်ရာတွင် သဘာဝအကြောင်းရင်းများ၊ လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများ၏ အခြေအနေ၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အပြန်အလှန်ဆက်စပ်၍ လေ့လာသုံးသပ်ရန် လိုအပ်သည်။

သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို အပြည့်အဝ တားဆီးနိုင်ခြင်း မရှိသည့်တိုင် လူသားတို့၏ အသိပညာ၊ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု၊ စနစ်တကျ စီမံကိန်းရေးဆွဲမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတို့ဖြင့် ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ရေကြီးမှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရေးသည် ရေကြီးပြီးနောက် အကူအညီပေးခြင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ်ပွားမီကတည်းက အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အခြေအနေများကို လျှော့ချခြင်း၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် လူမှုအသိုက်အဝန်း၏ ခံနိုင်ရည်ရှိမှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ဖြင့် အစပြုရမည်ဖြစ်သည်။

“ဘေးအန္တရာယ်ကို ကြိုတင်နားလည်ခြင်းသည် လုံခြုံသော လူမှုအသိုက်အဝန်းတစ်ရပ် တည်ဆောက်ခြင်း၏ အစဖြစ်သည်” ဟူသော အမြင်ဖြင့် အစိုးရ၊ ပညာရှင်များ၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပြည်သူများအားလုံး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြရမည်ဖြစ်သည်။ သဘာဝကို လေးစားထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အန္တရာယ်အချက်အလက်များနှင့် ချိတ်ဆက်စီမံခြင်း၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စနစ်တကျထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် လူထု၏ အသိပညာကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့သည် ယနေ့၏ ရေကြီးမှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်သာမက အနာဂတ်မျိုးဆက်များအတွက် ပိုမိုလုံခြုံပြီး ဘေးအန္တရာယ်ခံနိုင်ရည်ရှိသော မြန်မာနိုင်ငံ တည်ဆောက်ရန်လည်း အထောက်အကူပြုမည်ဖြစ်ပါသည်။ ။

References:

1.       United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). Disaster Risk Reduction Terminology and disaster risk assessment resources. UNDRR — Disaster Risk Reduction 

2.       Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Climate Change 2021: The Physical Science Basis, Chapter 11 — Weather and Climate Extreme Events in a Changing Climate. IPCC — Chapter 11 

3.       UNDRR. Disaster Forensics. UNDRR — Disaster Forensics 

4.       UNDRR. Urbanisation: Cities on the Front Line of Disaster Risk Reduction. UNDRR — Urbanisation and Risk Reduction 

5.       UNDRR. Waves of Change: Urban Resilience Pathways to Flood and Water Scarcity Risk (2026). UNDRR — Waves of Change